Khi thuế quan trở thành vấn đề lãnh thổ và dòng tiền ngắn hạn phản ứng với rủi ro

Phản ứng của thị trường cho đến nay cho thấy sự thận trọng rõ rệt. Đây không phải là trạng thái hoảng loạn, nhưng cũng không phải là sự phớt lờ. Thị trường đang định giá rủi ro tiềm ẩn, trong bối cảnh chưa có kết luận rõ ràng. Chứng khoán châu Á mở cửa với tâm lý dè dặt, thị trường châu Âu phản ứng tiêu cực ban đầu, và các tài sản trú ẩn an toàn ghi nhận dòng tiền vào ở mức vừa phải. Vàng được mua vào không phải do lo ngại lạm phát quay trở lại, mà vì rủi ro thuế quan một lần nữa trở thành yếu tố cần đưa vào mô hình định giá. Khi thuế quan không còn chỉ nhằm điều chỉnh thương mại mà được dùng để phục vụ các mục tiêu lãnh thổ, nhà đầu tư có xu hướng tìm kiếm công cụ phòng vệ rủi ro.

Diễn đàn Davos trở nên quan trọng trong bối cảnh này, không phải vì các tuyên bố mang tính hình thức, mà vì thị trường cần tín hiệu liệu các bên liên quan có quay lại con đường đối thoại hay không. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, biến động thị trường sẽ gia tăng và khó kiểm soát. Một tuần vốn được kỳ vọng tập trung vào vấn đề Ukraine có nguy cơ bị lu mờ bởi một câu hỏi nghiêm trọng hơn, đó là liệu mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương có đang bị đặt vào trạng thái căng thẳng công khai hay không. Ngay cả một rạn nứt mang tính ngôn từ trong NATO cũng đủ để thị trường coi đó là rủi ro đáng kể, không thể bỏ qua.

Phản ứng của châu Âu là yếu tố then chốt. Trong nhiều năm, EU thường chọn cách nhượng bộ khi Mỹ gia tăng sức ép thương mại. Tuy nhiên, lập trường này đang bị xem xét lại một cách công khai. Pháp, đặc biệt, đang phát đi tín hiệu rằng châu Âu có thể sử dụng các công cụ cứng rắn hơn, điển hình là Công cụ Chống Ép buộc. Đây không phải là một biện pháp điều chỉnh thuế đơn thuần, mà là một cơ chế mang tính cấu trúc, nhằm nhấn mạnh rằng quyền tiếp cận thị trường là hai chiều. Nếu công cụ này được kích hoạt, dù chỉ ở mức đe dọa, cán cân sẽ chuyển từ tranh chấp chính sách sang đối đầu trực tiếp về chi phí tài chính và dòng vốn.

Xét thuần túy về kinh tế, tác động trực tiếp của mức thuế 10% mà Mỹ áp lên một số nhà xuất khẩu châu Âu là tương đối hạn chế. Thiệt hại ước tính chỉ tương đương khoảng 0.1 đến 0.2 GDP, tập trung chủ yếu ở các nền kinh tế như Đức và Hà Lan. Tác động lên lạm phát là nhỏ, thậm chí có thể mang tính giảm phát do nhu cầu suy yếu. Các ngân hàng trung ương không coi đây là cú sốc vĩ mô nghiêm trọng, và nó không thể so sánh với những biến động lớn như giai đoạn năm 2022.

Tuy nhiên, thị trường tài chính không chỉ phản ứng với tác động trực tiếp. Điều họ quan tâm là niềm tin, dòng vốn và câu chuyện dài hạn. Rủi ro lớn nhất không nằm ở con số GDP, mà ở tín hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng sử dụng thuế quan như một công cụ chính trị, thay vì công cụ kinh tế. Khi đó, các nhà phân bổ tài sản sẽ bắt đầu xem xét lại mức độ tập trung rủi ro. Châu Âu đang nắm giữ khối lượng lớn tài sản của Mỹ. Chỉ cần xuất hiện khả năng một phần dòng vốn này được tái phân bổ sang khu vực khác cũng đủ để tạo áp lực tâm lý lên thị trường, ngay cả khi chưa có hành động cụ thể nào diễn ra.

Đây là lý do tại sao câu chuyện “Bán tháo tài sản Mỹ” bắt đầu xuất hiện trên các tiêu đề. Tuy nhiên, còn quá sớm để kết luận xu hướng này hình thành. Một làn sóng thoái vốn quy mô lớn chỉ xảy ra khi có sự bất ổn chính sách kéo dài và nhất quán, chứ không phải từ một sự kiện đơn lẻ. Ở thời điểm hiện tại, diễn biến này giống một chiến thuật gây sức ép bằng lời nói hơn là một sự thay đổi chiến lược dài hạn. Đồng Đô la Mỹ sẽ là chỉ báo quan trọng. Nếu đồng tiền này giữ giá ổn định, thị trường đang coi đây là rủi ro tạm thời. Nếu đồng USD suy yếu mạnh ngay cả khi tâm lý né tránh rủi ro gia tăng, điều đó sẽ cho thấy niềm tin đang thực sự bị xói mòn.

Châu Á làm cho bức tranh trở nên phức tạp hơn. Thị trường trái phiếu Nhật Bản đang trong trạng thái nhạy cảm, khi lợi suất dài hạn tăng lên các mức chưa từng thấy, trong bối cảnh các thảo luận tài khóa liên quan đến bầu cử. Khi rủi ro địa chính trị kết hợp với biến động trên thị trường nợ công, các nhà quản lý rủi ro toàn cầu có xu hướng nhanh chóng giảm mức độ phơi nhiễm. Vấn đề không nằm ở Nhật Bản riêng lẻ, mà ở việc thị trường toàn cầu đang phải xử lý quá nhiều nguồn rủi ro cùng lúc.

Đối với khu vực công nghiệp châu Âu, thời điểm này đặc biệt bất lợi. Sau giai đoạn hỗn loạn thuế quan năm trước, tâm lý thị trường vừa mới ổn định trở lại. Doanh nghiệp đã điều chỉnh chuỗi cung ứng, thích nghi với môi trường mới và khôi phục các kế hoạch dài hạn. Một cú sốc mới làm nổi bật thực tế rằng châu Âu không thể phụ thuộc mãi vào nhu cầu bên ngoài hoặc vào sự ổn định trong quan hệ với Mỹ. Nhu cầu nội địa và huy động nguồn lực trong khu vực không còn là khẩu hiệu chính sách, mà đang trở thành yêu cầu mang tính sống còn.

Đánh giá tổng thể, dựa trên các báo cáo phân tích tổ chức gần đây, kịch bản cơ sở vẫn là hạ nhiệt thông qua đối thoại ngoại giao. Thuế quan hiện vẫn ở mức đe dọa, chưa trở thành hiện thực trên diện rộng. Tuy nhiên, thị trường đã được nhắc nhở rằng rủi ro địa chính trị không còn là yếu tố bên lề. Nó đã trở lại trung tâm của quá trình định giá. Trong thời gian tới, nhà đầu tư sẽ phải quyết định liệu đây là tín hiệu khởi đầu cho một xu hướng “bán Mỹ”, hay chỉ là một vòng leo thang lời nói sẽ sớm lắng xuống sau các cuộc gặp cấp cao tại Davos.

Dù kết quả ra sao, giai đoạn ổn định trước đó đã không còn được xem là hiển nhiên. Khi thuế quan gắn với vấn đề lãnh thổ, thị trường không còn giả định rằng rủi ro sẽ tự động ở ngoài tầm ảnh hưởng.