Khi thuế quan trở thành vũ khí và vốn trở thành chiến trường

Các biến động ban đầu phản ánh phản ứng nhanh của thị trường trước sự bất ổn. Hợp đồng tương lai cổ phiếu Mỹ giảm, đặc biệt là nhóm công nghệ; giá dầu thô giảm; vàng và bạc tăng; các tài sản an toàn khác cũng được mua vào. Đồng euro và bảng Anh yếu đi, đồng yên và franc Thụy Sĩ tăng nhẹ, đồng USD lấy lại một phần giá trị khi nhà đầu tư tìm cách bảo toàn vốn. Điều này là phản ứng quen thuộc của thị trường trước rủi ro. Điểm khác biệt lần này là lý do và bối cảnh gây ra sự bất ổn.

Đợt thuế quan mới của Tổng thống Trump không nhằm điều chỉnh mất cân bằng thương mại hay quyền tiếp cận thị trường, khác với các đợt thuế quan trước đây. Thay vào đó, thuế quan được sử dụng như công cụ chiến lược trong một cuộc cạnh tranh rộng hơn, liên quan đến Greenland. Khi thuế quan trở thành công cụ địa chính trị, thị trường không còn quan tâm chỉ mức thuế bao nhiêu mà bắt đầu lo lắng về các rủi ro khác có thể xảy ra.

Vấn đề quan trọng hơn không phải là thương mại mà là dòng vốn. Châu Âu không chỉ là đối tác thương mại của Mỹ mà còn là nhà tài chính lớn, nắm giữ nhiều trái phiếu và cổ phiếu Mỹ. Sự phối hợp này đã hỗ trợ cho thâm hụt bên ngoài của Mỹ nhiều năm, dựa trên niềm tin vào hợp tác chiến lược. Khi niềm tin này bị thử thách, các nhà đầu tư điều chỉnh danh mục đầu tư.

Các dấu hiệu đầu tiên đã xuất hiện. Một số nhà đầu tư châu Âu giảm mức tiếp xúc với Mỹ, không phải vì hoảng loạn mà để thận trọng. Khi liên minh phương Tây không còn chắc chắn, việc đầu tư vào tài sản Mỹ không còn diễn ra tự động. Đây không phải là hiện tượng bán tháo ngắn hạn mà là quá trình tái cân bằng vốn chậm, với ảnh hưởng lớn hơn nhiều.

Điều đáng chú ý là áp lực từ Washington có thể thúc đẩy châu Âu đạt được sự phối hợp mà họ đã tranh luận nhiều năm mà không thành công. Sự gắn kết chính trị thường được củng cố khi chịu áp lực từ bên ngoài. Chi tiêu quốc phòng từng được tăng do lời phát biểu hơn là ngân sách; phối hợp tài chính có thể diễn ra tương tự. Ngay cả các quan điểm nghi ngờ đồng euro cũng phản ứng mạnh khi thấy khả năng ép buộc kinh tế liên quan chủ quyền. Thị trường không nên đánh giá thấp khả năng châu Âu tìm được sự thống nhất khi bị đẩy vào thế khó.

Vì vậy, việc bán euro theo phản xạ không nhất thiết là tiêu cực lâu dài. Bán tháo ban đầu có thể hợp lý, nhưng để tạo ra xu hướng giảm bền vững cần dòng vốn rút ra, không chỉ là các tin tức tiêu cực. Nếu có tác động, căng thẳng lâu dài nhấn mạnh sự phụ thuộc lẫn nhau, giới hạn mức độ giảm sâu. Mỹ cần vốn từ nước ngoài để kiềm chế lợi suất và duy trì điều kiện tài chính, và châu Âu biết điều đó. Đây là yếu tố cân bằng.

Rủi ro thực sự xảy ra nếu châu Âu chuyển từ lời nói sang hành động, đặt các biện pháp về dòng vốn vào bàn đàm phán, ngay cả ngầm hiểu. Khi đó, tác động sẽ lớn hơn bất kỳ hiệu ứng nào từ thuế quan. Việc sử dụng dòng vốn như vũ khí ảnh hưởng đến hệ thống tài chính toàn cầu, chứ không chỉ thương mại. Với cán cân thanh toán bên ngoài của Mỹ đã căng, đây là một thử nghiệm quan trọng.

Châu Á mở cửa trở lại trong bối cảnh này. Thị trường cổ phiếu yếu sau khi cổ phiếu Mỹ giảm vào cuối tuần trước, lợi suất trái phiếu tăng khi kỳ vọng cắt giảm lãi suất giảm. Thêm vào đó, triển vọng tăng trưởng yếu hơn của Trung Quốc khiến khu vực nhạy cảm với các xấu đi trong tâm lý rủi ro toàn cầu.

Hiện tại, đây là một cú sốc bất định trên nền kinh tế vốn đã không ổn định. Nhưng bên dưới, một quá trình mang tính cấu trúc đang diễn ra. Khi chính sách thương mại trở thành công cụ chiến lược và vốn trở thành đối trọng, thị trường không chỉ định giá thu nhập hay lạm phát nữa. Họ đang định giá lại niềm tin và sự tin cậy trong hệ thống tài chính và quan hệ quốc tế.

Không nên mong đợi thị trường quay lại bình thường nhanh chóng. Các cân nhắc về an ninh quốc gia không theo kịch bản quen thuộc, và căng thẳng giữa Mỹ và châu Âu đã tích tụ lâu nay. Sự kiện hiện tại chỉ làm lộ ra những vấn đề đã tồn tại.