Niềm tin vào USD lung lay khi các ngân hàng trung ương đẩy mạnh tích trữ vàng

Trong nhiều năm, một số nhà phân tích đã cảnh báo về xu hướng phi đô la hóa, tức là việc các quốc gia giảm sử dụng USD trong dự trữ và thanh toán quốc tế. Từ năm 2018, tôi đã đề cập đến rủi ro khi Mỹ sử dụng USD như một công cụ trừng phạt tài chính và khả năng các nước sẽ tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng tiền này. Thời điểm đó, trước cả khi Nga xâm lược Ukraine, phần lớn ý kiến cho rằng vị thế tiền tệ dự trữ toàn cầu sẽ giúp USD không bị ảnh hưởng đáng kể.

Hiện nay, quan điểm này đang thay đổi. Ngay cả giới tài chính chính thống cũng bắt đầu thừa nhận USD đang đối mặt với thách thức. Tháng trước, The Guardian đăng bài với tin tức “Đồng đô la đang mất đi uy tín”, cho thấy vấn đề này đã được thảo luận rộng rãi hơn.

Biểu hiện rõ nhất của xu hướng phi đô la hóa là việc các ngân hàng trung ương tăng mua vàng. Dù tốc độ mua vàng trong năm 2025 có chậm lại so với giai đoạn đỉnh điểm, mức mua vẫn cao hơn đáng kể so với trung bình nhiều năm trước.

Năm ngoái ghi nhận mức tăng dự trữ vàng lớn thứ tư trong lịch sử. Kỷ lục cao nhất được thiết lập vào năm 2022 với 1,136 tấn, mức mua ròng cao nhất kể từ năm 1950. Con số này bao gồm cả giai đoạn sau năm 1971, khi Mỹ chấm dứt chuyển đổi USD sang vàng.

Khi các ngân hàng trung ương tăng nắm giữ vàng, họ đồng thời giảm nắm giữ Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Đến mùa hè năm ngoái, lượng vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ đã vượt lượng Trái phiếu Kho bạc Mỹ lần đầu tiên trong gần 30 năm. Điều này cho thấy sự thay đổi trong cơ cấu dự trữ.

Một báo cáo của JPMorgan vào tháng 8 nhận định rằng xu hướng này phản ánh mức độ phụ thuộc vào USD trong thương mại quốc tế đang giảm. Báo cáo cũng cho rằng nhu cầu vàng gia tăng đã hỗ trợ xu hướng tăng giá và có thể đưa giá lên khoảng 4,000 USD/oz vào giữa năm 2026.

Có ba nhóm chính sách đang làm suy giảm niềm tin vào USD.

Thứ nhất là việc Mỹ và các đồng minh áp đặt các lệnh trừng phạt mạnh đối với Nga sau xung đột tại Ukraine. Khi tài sản bằng USD có thể bị đóng băng, các quốc gia khác có thể lo ngại rủi ro tương tự. Để giảm rủi ro này, họ có xu hướng đa dạng hóa dự trữ, bao gồm tăng tỷ trọng vàng và các đồng tiền khác.

Thứ hai là chính sách thuế quan của Mỹ. Theo đánh giá của The Guardian, một số quyết định thương mại trong những năm gần đây đã làm gia tăng sự bất định đối với hệ thống thương mại toàn cầu. Dù đánh giá này có thể gây tranh cãi, nó vẫn góp phần khiến các quốc gia cân nhắc lại mức độ phụ thuộc vào USD.

Thứ ba là tình trạng tài khóa của Mỹ. Mặc dù có thêm nguồn thu từ thuế quan, chính phủ liên bang vẫn duy trì thâm hụt ngân sách lớn và nợ công tăng nhanh. Bipartisan Policy Center cảnh báo rằng nợ quốc gia gia tăng và kỷ luật tài khóa suy yếu có thể làm giảm niềm tin vào khả năng trả nợ của Mỹ, từ đó gây áp lực lên USD.

The Guardian cho rằng uy tín của USD suy giảm do chính sách thiếu ổn định, bao gồm cả những tranh luận liên quan đến Fed và tình trạng tài chính công mong manh, cùng với việc sử dụng biện pháp trừng phạt kinh tế.

Dù đồng ý hay không với những đánh giá này, thực tế là ngày càng nhiều nhà đầu tư và chính phủ đang xem xét lại mức độ an toàn của USD trong dự trữ ngoại hối.

Raphaël Gallardo, kinh tế trưởng của Carmignac, nhận định rằng môi trường địa chính trị hiện nay kém ổn định hơn trước. Theo ông, cả nhà đầu tư tư nhân lẫn tổ chức đều lo ngại tài sản bằng USD có thể bị phong tỏa trong trường hợp xảy ra xung đột chính trị. Ông cũng cho rằng Fed và Quốc hội Mỹ đang dần mất uy tín.

Tuy nhiên, các đồng tiền pháp định khác cũng đối mặt với nhiều vấn đề riêng. Hiện chưa có đồng tiền nào có thể thay thế hoàn toàn vai trò của USD trong hệ thống tài chính toàn cầu. Ngay cả những người chỉ trích USD cũng thừa nhận điều này.

Trong bối cảnh đó, vàng được xem là tài sản trung lập vì không phải là khoản nợ của bất kỳ chính phủ nào. Vàng không thể được phát hành thêm theo quyết định chính sách. Vì vậy, nhiều ngân hàng trung ương coi vàng là công cụ bảo toàn giá trị trong dài hạn, đặc biệt khi lo ngại về sự mất giá của tiền pháp định.

Khảo sát của Invesco với 50 ngân hàng trung ương cho thấy khoảng một nửa dự định tăng dự trữ vàng và hai phần ba có kế hoạch đưa vàng về lưu trữ trong nước. Điều này cho thấy họ muốn kiểm soát trực tiếp tài sản dự trữ của mình thay vì lưu trữ ở nước ngoài.

Mặc dù xu hướng phi đô la hóa đang diễn ra, USD chưa đối mặt nguy cơ mất ngay vị thế tiền tệ dự trữ toàn cầu. Tuy nhiên, ngay cả khi nhu cầu toàn cầu đối với USD giảm ở mức vừa phải, tác động đối với kinh tế Mỹ vẫn có thể đáng kể.

Nhu cầu quốc tế đối với USD giúp Fed có thêm dư địa mở rộng cung tiền mà không gây lạm phát quá mạnh trong ngắn hạn, vì một phần USD được nắm giữ ở nước ngoài. Điều này cũng tạo điều kiện cho chính phủ Mỹ duy trì mức vay và chi tiêu cao.

Nếu nhu cầu toàn cầu giảm, lượng USD lưu hành có thể quay trở lại Mỹ nhiều hơn. Khi đó, nguồn cung USD trong nước tăng lên có thể làm gia tăng áp lực lạm phát và làm suy yếu sức mua. Trong kịch bản xấu, nếu niềm tin giảm mạnh, đồng tiền có thể mất giá nhanh và gây ra bất ổn kinh tế nghiêm trọng.

Do đó, dù xu hướng phi đô la hóa diễn ra từ từ, đây vẫn là vấn đề cần theo dõi sát vì có thể ảnh hưởng lâu dài đến kinh tế Mỹ và hệ thống tài chính toàn cầu.