Phó Tổng thống Mỹ hủy chuyến đi đàm phán hòa bình với Iran

Trước đó, giới chức Mỹ cho biết một lễ ký kết chính thức cho thỏa thuận Mỹ - Iran sẽ được tổ chức tại Geneva. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Iran bày tỏ hoài nghi về sự cần thiết của sự kiện này khi lãnh đạo hai nước đã ký thỏa thuận hôm thứ Tư.

Iran cho biết sẵn sàng bắt đầu các cuộc đàm phán kỹ thuật sau khi hai bên nhất trí kéo dài lệnh ngừng bắn thêm ít nhất 60 ngày. Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim đưa tin các nhà đàm phán Iran muốn thấy những dấu hiệu thực thi thỏa thuận từ phía Mỹ trước khi bước vào vòng đàm phán tiếp theo, đồng thời chưa xác nhận phái đoàn Iran sẽ tới Geneva.

Theo Nhà Trắng, phái đoàn Mỹ đã sẵn sàng lên đường ngay khi các kế hoạch được hoàn tất, nhưng công tác tổ chức và hậu cần cho các cuộc đàm phán này luôn phức tạp và khó dự đoán.

Những bất đồng ngoại giao liên quan đến lễ ký kết càng làm gia tăng nghi ngờ về khả năng đạt được một nền hòa bình bền vững cho cuộc xung đột đã khiến ít nhất 7,000 người thiệt mạng, đẩy giá năng lượng tăng vọt và gây chấn động các thị trường toàn cầu.

Israel tiếp tục chiến dịch quân sự

Israel, quốc gia không tham gia các cuộc đàm phán hòa bình và đã giữ khoảng cách với thỏa thuận Mỹ - Iran, vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự chống lại lực lượng Hezbollah tại Lebanon, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì thỏa thuận ngừng bắn.

Tại Washington, một số nghị sĩ đảng Cộng hòa đồng minh của Tổng thống Trump cũng đặt câu hỏi liệu ông có nhượng bộ quá nhiều để chấm dứt cuộc chiến hay không.

Trước đây, Trump từng tuyên bố cuộc chiến chỉ kết thúc khi Iran “đầu hàng vô điều kiện”. Tuy nhiên, biên bản ghi nhớ được ký kết lại bao gồm việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt kinh tế, giải phóng hàng chục tỷ USD tài sản bị phong tỏa và cho phép Iran xuất khẩu dầu ngay lập tức.

Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei tuyên bố ông Trump ký thỏa thuận “trong thế tuyệt vọng” và cảnh báo các cuộc đàm phán sắp tới về chương trình hạt nhân Iran sẽ không dễ dàng.

“Nếu phía Mỹ đưa ra những yêu cầu quá mức, chúng tôi sẽ không chấp nhận,” ông nói trong một thông điệp bằng văn bản.

Theo thỏa thuận, hai bên có 60 ngày để đạt được đồng thuận về tương lai chương trình hạt nhân của Iran, trừ khi thời hạn được gia hạn. Thỏa thuận cũng bao gồm quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD dành cho Iran cùng nhiều ưu đãi tài chính khác.

Vance cho biết Washington sẽ tiếp tục tìm cách hạn chế chương trình tên lửa tầm xa của Iran.

Khi phát động chiến dịch quân sự gần bốn tháng trước, Tổng thống Trump tuyên bố mục tiêu là phá hủy chương trình hạt nhân của Iran, ngăn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân, chấm dứt khả năng tấn công các nước láng giềng, cắt đứt hỗ trợ cho các lực lượng chống Israel trong khu vực và tạo điều kiện để người dân Iran thay đổi chính quyền thần quyền hiện nay.

Tuy nhiên, thỏa thuận vừa ký kết không đạt được đầy đủ những mục tiêu đó.

Trong thỏa thuận, Iran tái khẳng định lập trường lâu nay rằng nước này sẽ không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran cũng chấp nhận giảm mức độ làm giàu của kho uranium đã làm giàu ở mức cao và tiếp tục cho phép Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) thanh sát, nhưng bác bỏ yêu cầu của ông Trump về việc đưa lượng uranium này ra khỏi lãnh thổ Iran.

Các quan chức Mỹ cho rằng các cuộc đàm phán sắp tới vẫn có thể tạo ra một thỏa thuận hạt nhân mạnh mẽ hơn thỏa thuận năm 2015 mà ông Trump đã hủy bỏ trong nhiệm kỳ đầu tiên. Tuy nhiên, những người chỉ trích nhận định Iran hiện ở vị thế mạnh hơn sau khi chống chịu được cuộc tấn công từ Mỹ và Israel, duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz và giành được nhiều nhượng bộ về tài chính.

Iran cho biết vẫn sẽ phối hợp với Oman trong việc quản lý eo biển Hormuz và dự kiến thu phí đối với một số dịch vụ hàng hải mới được triển khai sau chiến tranh, dù khẳng định sẽ không thu phí trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.

Tại Lebanon, nơi hơn một triệu người đã phải rời bỏ nhà cửa do xung đột, Israel tiếp tục tiến hành các cuộc không kích mới trong ngày thứ Năm. Điều này làm gia tăng nghi ngờ về việc liệu ông Trump có thể buộc các đồng minh thời chiến của mình chấm dứt chiến dịch quân sự mà ông đã cam kết kết thúc hay không.

Thỏa thuận Mỹ - Iran kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn cuộc chiến tại Lebanon, đồng thời bảo đảm toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của quốc gia này.

Tuy nhiên, Israel tuyên bố không có ý định rút quân khỏi Lebanon và đã công bố bản đồ mới cho thấy phạm vi kiểm soát quân sự mở rộng. Những chỉ trích ngày càng công khai của ông Trump đối với chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon đang tạo ra một trong những rạn nứt lớn nhất trong quan hệ giữa hai nước trong nhiều thập kỷ qua.