Thay máu toàn bộ nhân sự Fed, không chỉ Lisa Cook

Tổng thống Donald Trump đã sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook vào thứ Hai với cáo buộc liên quan đến gian lận thế chấp. Theo quan điểm của tôi, nhân cơ hội này, ông cũng nên sa thải Chủ tịch Fed Jerome Powell cùng toàn bộ “đội in tiền vui vẻ” ngay lập tức vì sự bất tài nghiêm trọng. Tuy nhiên, lý do không nên vì Powell chậm trễ trong việc cắt giảm lãi suất, như Tổng thống thường cáo buộc, mà bởi vì ông chính là “kiến trúc sư trưởng” của trò tạo tiền vô tội vạ lớn nhất mà Hoa Kỳ từng chứng kiến.

Thực tế, mức độ dễ dãi trong việc bơm tín dụng mới của Powell vừa chưa từng có, vừa phản cảm. Từ khi nhậm chức Chủ tịch Fed vào tháng 2/2018, ông đã giám sát quá trình bảng cân đối kế toán của Fed tăng tới 104%. Điều này tương đương với việc tạo ra 4.6 nghìn tỷ USD tín dụng “từ không khí” chỉ trong vòng bốn năm, nhằm thao túng lợi suất Trái phiếu chính phủ và trái phiếu thế chấp. Thậm chí đến tận mùa xuân năm 2022, Fed vẫn tiếp tục mua chứng khoán đảm bảo bằng thế chấp, bất chấp giá nhà khi đó đã tăng hơn 30% chỉ trong hai năm.

Giờ đây, dù GDP tăng trưởng, thị trường lao động vẫn ở trạng thái toàn dụng, chênh lệch tín dụng đang ở mức kỷ lục, điều kiện tài chính vô cùng dễ dãi, thị trường chứng khoán ở đỉnh cao, chi phí sinh hoạt ăn mòn tầng lớp trung lưu, và khả năng mua nhà chạm đáy lịch sử, Fed lại cho rằng đây chính là thời điểm phù hợp để khởi động một vòng in tiền mới.

Trong bài phát biểu thường niên tại Jackson Hole ngày 22/8, Powell bất ngờ lo lắng về tín hiệu suy yếu trên thị trường lao động và lại tỏ ra tự tin rằng lạm phát đã hết đáng ngại. Ông nói: “…với chính sách hiện đang ở vùng hạn chế, triển vọng cơ bản cùng sự thay đổi trong cân bằng rủi ro có thể biện minh cho việc điều chỉnh lập trường chính sách.” Và: “Với thị trường lao động không còn quá căng thẳng, nguy cơ lạm phát kéo dài dường như khó xảy ra.” Đồng thời, ông cảnh báo: “Rủi ro giảm đối với việc làm đang gia tăng. Nếu những rủi ro đó trở thành hiện thực, chúng có thể bùng phát nhanh chóng dưới dạng sa thải hàng loạt và thất nghiệp tăng mạnh.”

Đây là sự thay đổi quan điểm rất lớn so với chỉ vài tuần trước. Tại cuộc họp FOMC ngày 30/7, ông Powell còn khẳng định: “Thị trường lao động vẫn vững chắc… Tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4.1% vẫn thấp và ổn định trong năm qua. Tăng trưởng lương đang giảm dần nhưng vẫn vượt lạm phát. Nhìn chung, các chỉ số cho thấy thị trường lao động cân bằng và phù hợp với mức toàn dụng tối đa.”

Chỉ trong vài tuần, Fed đã xoay chuyển quan điểm một cách khó tin. Trong khi đó, lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Fed suốt 51 tháng liên tiếp và còn đang tăng nhanh hơn. Cả PPI và CPI đều tăng gần 3% so với cùng kỳ năm ngoái. Vậy đâu là cơ sở để khởi động một chu kỳ cắt giảm lãi suất mới? Ngay cả khi BLS đã điều chỉnh giảm dữ liệu việc làm, tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức 4.2%, hầu như không thay đổi so với năm trước và vẫn thấp trong lịch sử. Tại sao dữ liệu việc làm lại được ưu tiên hơn tình trạng lạm phát cao và dai dẳng?

Dẫu vậy, Fed dường như đã quyết tâm hạ lãi suất quỹ liên bang ngay tại cuộc họp ngày 17/9 tới. Chính quyền muốn mức giảm mạnh từ 150 đến 175 bps. Nếu vậy, đồng đô la vốn đang suy yếu sẽ còn tiếp tục trượt dốc.

Trớ trêu thay, chi phí vay toàn cầu lại đang tăng dù các ngân hàng trung ương hạ lãi suất ngắn hạn. Áp lực chủ yếu đến từ nợ công phình to kể từ sau đại dịch 2020. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Đức vừa chạm đỉnh 14 năm. Trái phiếu chính phủ kỳ hạn 20 năm của Nhật đã tăng lên 2.67%, đỉnh hơn 25 năm, sau giai đoạn gần như bằng 0 từ 2016–2020. Trái phiếu chính phủ Nhật 30 năm cũng leo lên mức kỷ lục 3.23%, phản ánh lo ngại về lạm phát kéo dài và gánh nặng nợ công trong khi tỷ lệ nợ/GDP đã tới 260%. Tại Anh, lợi suất Gilt 30 năm vượt 5.6%, cao nhất kể từ 1998.

Lạm phát cộng với rủi ro mất khả năng thanh toán đã khiến lợi suất toàn cầu tăng vọt – và đây có thể chính là mồi lửa cho cuộc khủng hoảng tài chính tiếp theo. Khi đó, ngân hàng trung ương sẽ lại phải tung ra các biện pháp kiểm soát đường cong lợi suất, tức in tiền vô hạn để mua trái phiếu dài hạn và kìm lợi suất xuống.

Bài phát biểu ở Jackson Hole khiến lãi suất ngắn hạn lao dốc, nhưng điều quan trọng là lãi suất dài hạn hầu như không dịch chuyển. Thậm chí khi Fed cắt giảm 100 bps vào mùa thu năm ngoái, lợi suất 10 năm vẫn tăng thêm 1%. Tương tự, từ tháng 9/2024 đến nay, khi Fed đã cắt giảm lãi suất dù CPI tăng từ 2.4% lên 2.7%, thị trường càng tin rằng lãi suất dài hạn sẽ tăng chứ không giảm. Và đó là điều dễ hiểu: bơm thêm tín dụng vào một nền kinh tế vẫn tăng trưởng, lạm phát cao và nợ chồng chất thì lãi suất dài hạn khó lòng hạ xuống.

Nếu Fed hạ lãi suất quỹ liên bang nhưng lãi suất thị trường vẫn tăng, lãi suất thế chấp và chi phí vay doanh nghiệp cũng sẽ leo thang. Hậu quả có thể là bong bóng nhà đất và chứng khoán nổ tung – hai trụ cột mong manh mà nền kinh tế đòn bẩy của Mỹ đang phụ thuộc.

Công bằng mà nói, không nên chỉ trích Powell chỉ vì sai lầm liên tục trong dự báo. Vấn đề cốt lõi là sự ngạo mạn của Fed khi cho rằng mình có thể tính toán được r-star hay lãi suất trung lập chính xác ở mọi thời điểm. Thực chất, chi phí vốn nên được quyết định bởi hàng triệu cá nhân dựa trên cung cầu tín dụng, chứ không phải bởi một nhóm quan chức. Tốc độ tăng cung tiền cơ bản cần gắn với nguồn cung vàng mới khai thác, hoặc tối thiểu giới hạn ở mức tăng trưởng tiềm năng của GDP (khoảng 2%: tăng dân số lao động + năng suất). Đồng thời, cần ràng buộc hệ thống ngân hàng bằng hạn mức nghiêm ngặt giữa tài sản và tiền cơ bản để chặn đứng trò dự trữ phân đoạn. Chỉ như vậy mới loại bỏ được các bong bóng và cho phép Fed trở về đúng chỗ: bãi rác lịch sử.

Nếu điều đó không xảy ra, hệ thống tài chính Mỹ sẽ tiếp tục vận hành theo chu kỳ bùng nổ rồi sụp đổ. Và hiện tại, những điều kiện để tạo ra vụ sụp đổ lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ đã sẵn sàng. te