Thị trường trái phiếu dài hạn phát tín hiệu cảnh báo về rủi ro suy giảm giá trị tiền tệ

Thực tế này thường được trình bày thông qua các khái niệm mang tính kỹ thuật như thâm hụt ngân sách, tỷ lệ nợ công, hoặc bảng cân đối kế toán của ngân hàng trung ương. Tuy nhiên, trong một số thời điểm, tác động của các yếu tố này trở nên rất cụ thể và dễ quan sát. Hiện tại, điều đó đang diễn ra ở phần dài hạn của lợi suất trái phiếu Nhật Bản.

Trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 30 năm không chỉ là một công cụ nợ dài hạn. Đây là nơi thị trường đánh giá khả năng duy trì các cam kết tài khóa kéo dài hàng thập kỷ trong bối cảnh rủi ro lạm phát và thiếu các cơ chế bảo vệ giá trị. Khi lợi suất ở kỳ hạn này bắt đầu biến động mạnh, vấn đề không còn chỉ giới hạn trong phạm vi Nhật Bản mà phản ánh mối quan ngại rộng hơn về độ tin cậy của hệ thống tiền pháp định toàn cầu.

Cuộc bầu cử tại Nhật Bản đã biến các phiên đấu giá trái phiếu dài hạn thành một phép thử đối với niềm tin của thị trường trước khi cử tri đi bỏ phiếu. Các đề xuất về cắt giảm thuế, mở rộng chi tiêu tài khóa và duy trì đồng yên yếu đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý nhà đầu tư. Lợi suất trái phiếu tăng mạnh không phải vì triển vọng tăng trưởng được cải thiện, mà vì thị trường dự đoán chính phủ sẽ phải phát hành thêm nợ. Phát hành nhiều hơn đồng nghĩa với tăng nguồn cung trái phiếu dài hạn, và điều đó buộc nhà đầu tư phải yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

Hiện tại, thị trường đang yêu cầu mức bù đắp rủi ro lớn hơn.

Đây là biểu hiện rõ ràng của xu hướng suy giảm giá trị tiền tệ thông qua thị trường trái phiếu. Khi quy mô nợ công trở nên quá lớn, lợi suất tăng không còn đóng vai trò kiểm soát chi tiêu mà có thể làm tình hình tài khóa xấu đi. Chi phí trả lãi tăng, áp lực ngân sách lớn hơn và rủi ro chính trị gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc duy trì kỷ luật tài khóa trở nên khó khăn, và các biện pháp điều chỉnh trở nên gần như không thể tránh khỏi.

Điều này lý giải vì sao tính độc lập của ngân hàng trung ương ngày càng mang tính hình thức. Khi ngân hàng trung ương mua trái phiếu chính phủ để ổn định thị trường, họ chịu tác động trực tiếp từ nhu cầu tài khóa. Ngân hàng Nhật Bản hiểu rõ rủi ro này. Dù có thể đề cập đến việc thắt chặt chính sách, họ cũng nhận thức rằng việc siết chặt trong bối cảnh chi tiêu công mở rộng có thể gây bất ổn nghiêm trọng ở phần dài hạn của thị trường trái phiếu.

Sự suy yếu của đồng yên càng làm tín hiệu này trở nên rõ ràng hơn. Đồng tiền yếu không chỉ phản ánh diễn biến thị trường, mà còn phản ánh định hướng chính sách. Khi mất giá tiền tệ được xem là chấp nhận được hoặc có lợi, nhà đầu tư trái phiếu sẽ tính đến rủi ro lạm phát, rủi ro kiểm soát lợi suất và rủi ro pha loãng giá trị. Các quỹ đầu cơ phản ánh điều này thông qua vị thế trên đồng yên, trong khi nhà đầu tư dài hạn yêu cầu lợi suất cao hơn đối với trái phiếu dài hạn.

Nhật Bản không phải là trường hợp duy nhất. Trái phiếu dài hạn của Đức đang chịu áp lực từ kế hoạch mở rộng tài khóa. Trái phiếu Mỹ cũng đối mặt với rủi ro do thâm hụt ngân sách kéo dài. Các nhà đầu tư Nhật Bản không chỉ đánh giá thị trường trong nước mà còn so sánh rủi ro giữa các quốc gia. Khi nhiều nền kinh tế lớn cùng lúc dựa vào chính sách tài khóa mở rộng, phần dài hạn của thị trường trái phiếu toàn cầu trở thành khu vực chịu áp lực lớn nhất.

Do đó, xu hướng suy giảm giá trị tiền tệ không chỉ liên quan đến vàng, hàng hóa hoặc ngoại hối. Nó phản ánh việc thị trường ngày càng nhận ra rằng các cam kết tài chính hiện tại đang vượt quá khả năng duy trì bền vững. Dòng vốn có xu hướng rời khỏi các tài sản phụ thuộc nhiều vào kỷ luật tài khóa và chuyển sang các tài sản có nguồn cung hữu hạn.

Vàng đóng vai trò trung tâm trong xu hướng này không phải vì yếu tố cảm xúc, mà vì đặc tính trung lập của nó. Vàng không phụ thuộc vào chu kỳ chính trị, lịch bầu cử hay thời điểm phát hành trái phiếu. Nó duy trì giá trị như một công cụ bảo toàn sức mua trong bối cảnh chính sách tài khóa làm suy yếu tiền tệ theo thời gian.

Đợt điều chỉnh mạnh gần đây trên thị trường kim loại quý không làm thay đổi xu hướng tổng thể. Mức giảm của bạc và vàng chủ yếu phản ánh việc điều chỉnh vị thế sau giai đoạn tăng mạnh trước đó. Biến động này không làm suy yếu cấu trúc dài hạn, mà chỉ phản ánh sự giải tỏa áp lực ngắn hạn trên thị trường.

Phiên đấu giá trái phiếu JGB kỳ hạn 30 năm phản ánh cùng một thực tế theo cách khác. Nhu cầu yếu không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư rút lui hoàn toàn, mà cho thấy họ đang đánh giá lại mức rủi ro trước khi cam kết vốn trong thời hạn rất dài, trong bối cảnh thâm hụt ngân sách có xu hướng kéo dài và độ tin cậy chính sách không còn tuyệt đối.

Sẽ vẫn có người mua trái phiếu, đặc biệt là các nhà đầu tư có nghĩa vụ nắm giữ tài sản nợ. Tuy nhiên, yếu tố định giá hiện nay quan trọng hơn nhiều so với một thập kỷ trước. Lợi suất không còn chỉ phản ánh thu nhập mà còn là mức bù đắp cho rủi ro suy giảm giá trị tiền tệ.

Đây là mối liên hệ giữa trái phiếu dài hạn của Nhật Bản và xu hướng suy giảm giá trị tiền tệ. Dù công cụ khác nhau, động lực cơ bản là giống nhau.

Hệ thống tài chính hiện được thiết kế để duy trì thanh khoản và tăng trưởng danh nghĩa, thay vì giảm nợ thực. Chính sách dựa trên giả định rằng tăng trưởng và thanh khoản có thể bù đắp rủi ro nợ. Trong bối cảnh đó, thị trường phản ứng bằng cách tìm kiếm các tài sản không thể bị in thêm hoặc bị điều chỉnh bởi chính sách.

Sự suy giảm giá trị tiền tệ không phải là một cú sốc nhất thời. Nó là một trạng thái kéo dài.

Dù thể hiện qua biến động của trái phiếu Nhật Bản kỳ hạn 30 năm hay qua giá vàng, thông điệp cốt lõi là như nhau:

• Phần dài hạn của thị trường đang chịu áp lực.
• Tài sản khan hiếm đang được định giá lại.
• Xu hướng suy giảm giá trị tiền tệ không phụ thuộc vào việc ai đang là chủ tịch Fed.