Thỏa thuận Iran khoét sâu bất đồng giữa Mỹ và Israel

Vance lên tiếng bảo vệ thỏa thuận đạt được trong tuần nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Thỏa thuận này đã vấp phải nhiều chỉ trích tại Mỹ và Israel vì không giải quyết chương trình tên lửa của Iran, không đưa ra lộ trình rõ ràng để dỡ bỏ các cơ sở hạt nhân của Tehran, đồng thời làm hạn chế không gian hành động của Israel trong cuộc xung đột với lực lượng Hezbollah tại Lebanon.

Tổng thống Trump trong thời gian gần đây liên tục công khai chỉ trích Israel, làm gia tăng căng thẳng giữa hai đồng minh chỉ vài tháng sau khi hai nước phối hợp tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Cuộc chiến đã gây biến động mạnh trên thị trường tài chính và nguồn cung năng lượng toàn cầu khi Tehran đáp trả bằng việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Khi được hỏi về thông tin cho rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tức giận trước thỏa thuận này, Vance cho biết ông chưa nghe trực tiếp những phát biểu như vậy từ ông Netanyahu. Tuy nhiên, ông chỉ trích một số thành viên nội các Israel vì công kích thỏa thuận cũng như cá nhân Tổng thống Trump.

“Thông điệp của tôi với họ gồm hai điểm. Thứ nhất, Donald J. Trump hiện là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới có thiện cảm với Israel,” Vance nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.

“Nếu tôi là thành viên nội các Israel, tôi sẽ không công kích đồng minh quyền lực duy nhất còn lại của mình.”

Vance cũng nhấn mạnh rằng khoảng hai phần ba số vũ khí phòng thủ giúp bảo vệ Israel được sản xuất tại Mỹ và chi trả bằng tiền thuế của người dân Mỹ. Hiện Washington cung cấp cho Israel khoảng 4 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm, trong khi hai bên đang đàm phán một thỏa thuận hỗ trợ mới.

“Vấn đề của Israel không phải là Donald J. Trump. Bất kỳ ai tại Israel cho rằng Tổng thống Mỹ là vấn đề lớn nhất của họ cần nhìn nhận lại thực tế mà đất nước mình đang đối mặt,” Vance nói.

Văn phòng Thủ tướng Netanyahu và Bộ Ngoại giao Israel chưa đưa ra bình luận.

Căng thẳng Mỹ - Israel gia tăng

Một số quan chức cấp cao Israel, đề nghị giấu tên, cho biết các điều khoản của thỏa thuận là bất lợi đối với Israel vì không giải quyết được những lo ngại liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran. Theo họ, đây là quan điểm được chia sẻ rộng rãi trong giới lãnh đạo Israel.

Phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh Nhóm G7 ở Pháp hôm thứ Tư, Tổng thống Trump tìm cách giảm nhẹ những lo ngại từ phía Israel. Ông cho rằng Thủ tướng Netanyahu nên có cách tiếp cận mềm mỏng hơn trong cuộc chiến với Hezbollah tại Lebanon.

Trong phát biểu đầu tiên kể từ khi thỏa thuận được ký kết, ông Netanyahu khẳng định Israel coi trọng quan hệ với Mỹ nhưng sẽ tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự tại miền Nam Lebanon nhằm bảo đảm an ninh cho người dân sống gần biên giới phía Bắc.

“Điều đó đòi hỏi phải duy trì vùng đệm an ninh tại miền Nam Lebanon. Chúng tôi sẽ không rời đi cho đến khi các yêu cầu an ninh của Israel được đáp ứng,” ông Netanyahu nói.

Ngày thứ Năm, Israel công bố một bản đồ mới cho thấy phạm vi kiểm soát quân sự mở rộng tại miền Nam Lebanon, đồng thời tuyên bố không loại trừ khả năng tiến hành các cuộc tấn công ngoài khu vực này, động thái được xem là thách thức các điều khoản trong thỏa thuận Mỹ - Iran.

Vance đối đầu với các bộ trưởng cực hữu Israel

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir, một nhân vật cực hữu và là mắt xích quan trọng trong liên minh cầm quyền của ông Netanyahu, đã chỉ trích gay gắt thỏa thuận Mỹ - Iran và khẳng định quân đội Israel sẽ tiếp tục hiện diện tại Lebanon.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Times được công bố hôm thứ Năm, Vance cũng công kích ông Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich.

“Đề xuất cụ thể của các ông là gì? Các ông là một quốc gia có 9 triệu dân. Không thể giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia chỉ bằng cách sử dụng vũ lực,” Vance nói.

Ông cho rằng phản ứng gay gắt tại Israel phần lớn xuất phát từ sự thiếu tin tưởng, đồng thời khẳng định Mỹ đã chứng minh được sự đáng tin cậy của mình đối với khu vực Trung Đông.

Đáp lại trên mạng xã hội X, ông Ben-Gvir viết rằng giải pháp là đối phó với “những kẻ phát xít của thế kỷ 21” giống như cách Mỹ từng đối phó với Đức Quốc xã trong thế kỷ 20.

Sau phát biểu của Vance, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội rằng ông kêu gọi tất cả các bên tại Trung Đông tiếp tục cam kết đối thoại và đàm phán.

“Chúng tôi mong đợi một lệnh ngừng bắn hoàn toàn trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon, Hezbollah và Israel,” ông Trump viết.