Trung Quốc đối diện căng thẳng thương mại khi lệnh ngừng thuế quan chỉ che giấu mâu thuẫn ngày càng leo thang

Đình chiến thương mại Mỹ-Trung

Thỏa thuận ngừng chiến thương mại Mỹ-Trung kéo dài thêm 90 ngày, song mâu thuẫn ngầm tiếp tục gia tăng. Các vấn đề liên quan đến thuế quan, chuỗi cung ứng và khoáng sản đất hiếm khiến con đường tới một thỏa thuận cân bằng trở nên mong manh.

Hai bên đã đồng ý gia hạn thỏa thuận vào tháng 8, loại bỏ nguy cơ áp thuế 145% lên hàng hóa Trung Quốc cho đến tháng 10. Tuy nhiên, từ sau đó, tiến triển trong đàm phán hầu như không đáng kể. Các cuộc gặp tiếp theo chỉ đạt được cam kết duy trì Hiệp định Thương mại Geneva. Trung Quốc hứa gỡ bỏ hạn chế khoáng sản đất hiếm, trong khi Mỹ đồng ý nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip bán dẫn.

Dẫu vậy, các vòng đàm phán tại London và lần gia hạn thứ hai của lệnh ngừng chiến cho thấy hy vọng về một thỏa thuận cân bằng đang dần phai nhạt.

Áp lực địa chính trị: Mỹ, EU và Ấn Độ

Mỹ đã mở rộng chính sách thuế quan, đánh vào hàng trung chuyển. Việt Nam chấp nhận mức thuế 40% với hàng quá cảnh sang Mỹ, trong khi Indonesia chịu thuế 19%. Xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ giảm 2% trong tháng 8, phản ánh tác động kép từ thuế trực tiếp 20% và thuế trung chuyển 40%. Cùng lúc, nhập khẩu từ Trung Quốc cũng giảm 2%.

Có đồn đoán Mỹ sẽ áp dụng quy tắc xuất xứ nhằm siết thêm thương mại Trung Quốc. Ngoài ra, Washington còn tận dụng các thỏa thuận song phương để giảm nhu cầu toàn cầu với hàng hóa Trung Quốc. Tuần này, thông tin cho biết Trump đã gây sức ép lên châu Âu áp thuế 100% với Trung Quốc và Ấn Độ để buộc họ ngừng mua dầu Nga, gia tăng sức ép lên Moscow trong vấn đề Ukraine.

Trong khi đó, Mỹ cũng nối lại đàm phán thương mại với Ấn Độ. Trump nhấn mạnh tiến triển trong đàm phán và thể hiện sự lạc quan về kết quả. Nhiều khả năng Mỹ sẽ tìm cách buộc Ấn Độ tách khỏi Trung Quốc và giảm mua dầu Nga, tạo lợi thế cho Washington trước vòng thương lượng mới với Bắc Kinh.

Nền kinh tế Trung Quốc đang chật vật

Tác động từ thuế quan Mỹ đã rõ rệt: xuất khẩu sang Mỹ giảm 33% trong tháng 8, khiến tăng trưởng xuất khẩu chung chậm lại còn 4.4% từ 7.2% trong tháng 7. Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 5.0% lên 5.2%, trong đó thất nghiệp thanh niên vọt từ 14.5% lên 17.8%. Tình trạng này gây sức ép lên tiêu dùng nội địa, làm dấy lên nghi ngờ về mục tiêu tăng trưởng GDP 5% của Bắc Kinh.

Chính phủ Trung Quốc phản ứng bằng các biện pháp kích thích tài khóa, tập trung hỗ trợ việc làm và thương mại.

Robin Brooks, học giả cao cấp tại Brookings Institution, bình luận:

“Trung Quốc đang ở thế khó. Xuất khẩu sang Mỹ giảm 24% theo quý trong tháng 6/2025. Doanh nghiệp chỉ có hai lựa chọn: trung chuyển sang Mỹ hoặc xuất khẩu sang các thị trường khác với giá thấp hơn. Cả hai kịch bản đều gây thiệt hại lợi nhuận và tạo cú sốc giảm phát cho kinh tế Trung Quốc.”

Thị trường chứng khoán Trung Quốc duy trì ổn định

Dù kinh tế nội địa chịu sức ép, chỉ số CSI 300 và Shanghai Composite vẫn tăng lần lượt 12.97% và 13.74% từ đầu năm, gần tương đương Nasdaq Composite (13.34%). Đặc biệt, Hang Seng tăng tới 30.61% nhờ dòng vốn mạnh vào cả thị trường đại lục và quốc tế.

Cam kết hỗ trợ kinh tế của Bắc Kinh đã giữ tâm lý nhà đầu tư ổn định. Tuy nhiên, triển vọng thị trường còn phụ thuộc vào diễn biến thương mại, xử lý khủng hoảng bất động sản và sức cầu nội địa.

Nếu nhu cầu bên ngoài tiếp tục yếu, thị trường lao động có thể chịu tác động tiêu cực. Ngược lại, giải quyết khủng hoảng bất động sản và đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ có thể đảo chiều triển vọng, hỗ trợ tiêu dùng và lợi nhuận doanh nghiệp.