Tỷ lệ lạm phát thực sự là bao nhiêu?

Khi các chuyên gia trên CNBC hoặc Fox Business nói về lạm phát, họ thường sử dụng Chỉ số Giá Tiêu dùng (CPI), đây là chỉ số đo lường mức thay đổi giá của một rổ hàng hóa và dịch vụ đại diện, tức là một tập hợp các mặt hàng tiêu dùng phổ biến do cơ quan thống kê xây dựng, vì vậy nó chỉ phản ánh mức tăng giá trung bình của nhóm hàng hóa này chứ không phản ánh toàn bộ nền kinh tế.

Theo định nghĩa kinh tế truyền thống, lạm phát không chỉ là giá cả tăng mà lõi của lạm phát là sự gia tăng của cung tiền và tín dụng trong nền kinh tế, điều này có nghĩa là nguyên nhân chính của lạm phát đến từ việc lượng tiền trong lưu thông tăng lên, chứ không phải chỉ do giá dầu tăng hay doanh nghiệp tăng giá.

Việc giá hàng hóa và dịch vụ tăng chỉ là kết quả của lạm phát tiền tệ, CPI có thể phản ánh một phần hiện tượng này nhưng không phản ánh đầy đủ, vì khi cung tiền tăng thì không chỉ giá tiêu dùng tăng mà giá tài sản như cổ phiếu và vàng cũng tăng, do dòng tiền nhiều hơn chảy vào các thị trường này, đây là lý do vì sao thị trường chứng khoán tăng mạnh trong những năm gần đây và giá vàng cũng duy trì xu hướng tăng.

Vì vậy cần phân biệt rõ giữa lạm phát giá, tức là mức tăng của giá hàng hóa tiêu dùng, và lạm phát tiền tệ, tức là sự gia tăng của cung tiền, việc không tách biệt hai khái niệm này khiến nhiều đánh giá về lạm phát trở nên thiếu chính xác.

Tỷ lệ lạm phát thực sự là bao nhiêu

Nếu chỉ dựa trên CPI thì tỷ lệ lạm phát hàng năm hiện vào khoảng 2.4%, con số này thường được gọi là tỷ lệ lạm phát nhưng thực chất nó chỉ phản ánh mức tăng giá của rổ hàng hóa trong vòng 12 tháng qua.

Mức 2.4% được xem là gần với mục tiêu 2% của chính sách tiền tệ, tức là mức mà các nhà hoạch định chính sách chấp nhận để sức mua của đồng tiền giảm dần theo thời gian.

Tuy nhiên, nếu đo lường theo lõi của lạm phát là cung tiền, thì mức lạm phát thực tế cao hơn đáng kể.

Dựa trên dữ liệu M2 của Fed, cung tiền đã tăng từ 21.61 nghìn tỷ USD vào tháng 2 năm 2025 lên 22.67 nghìn tỷ USD vào tháng 2 năm 2026, tương đương mức tăng khoảng 4.9%.

Điều này có nghĩa là nếu xét theo cung tiền thì lạm phát thực tế đang gần 5%, cao hơn đáng kể so với con số CPI.

Lạm phát đang gia tăng

Dựa trên xu hướng cung tiền, áp lực lạm phát hiện đang tăng lên chứ không giảm đi.

Sau khi đạt đỉnh vào tháng 4 năm 2022, cung tiền đã giảm trong giai đoạn Fed nâng lãi suất, tuy nhiên cung tiền chạm đáy vào tháng 10 năm 2023 và sau đó bắt đầu tăng trở lại, đến hiện tại đã vượt mức đỉnh trong thời kỳ đại dịch.

Đáng chú ý, tốc độ tăng cung tiền trong những tháng gần đây đã tăng nhanh và hiện đang ở mức cao nhất kể từ tháng 7 năm 2022, tức là thời điểm đầu của chu kỳ thắt chặt.

Điều này cho thấy chính sách tiền tệ hiện tại không thực sự chặt chẽ như nhiều nhận định, vì nếu chính sách thực sự chặt thì cung tiền phải giảm hoặc tăng rất chậm.

Mặc dù mức lãi suất hiện tại có thể tạo áp lực đối với một nền kinh tế có mức nợ cao, nhưng xét theo tiêu chuẩn lịch sử thì điều kiện tiền tệ vẫn đang tương đối nới lỏng, và đó là lý do cung tiền tiếp tục tăng.

Chỉ số Điều kiện Tài chính Quốc gia của Chicago Fed (NFCI) cũng cho thấy điều này khi ở mức -0.48 tính đến tuần kết thúc ngày 20 tháng 3, mức âm này phản ánh điều kiện tài chính đang nới lỏng theo tiêu chuẩn lịch sử, nghĩa là việc tiếp cận vốn vẫn tương đối dễ dàng.

Ngay cả trong giai đoạn Fed thắt chặt mạnh nhất, chỉ số này cũng không chuyển sang dương, cho thấy mức độ thắt chặt thực tế không quá cao.

Ngoài ra, bảng cân đối kế toán của Fed đang tăng trở lại, điều này cho thấy ngân hàng trung ương đang bơm thêm thanh khoản vào hệ thống tài chính, tức là cung tiền đang được mở rộng gián tiếp.

Hoạt động này có thể được xem như một dạng nới lỏng định lượng (QE), dù Fed không chính thức gọi tên như vậy, trên thực tế các hoạt động tương tự đã được nối lại từ khoảng tháng 12.

Vì vậy có thể thấy áp lực lạm phát đã và đang tăng trong một thời gian, và nguyên nhân cốt lõi không chỉ đến từ các yếu tố bên ngoài như căng thẳng địa chính trị hay giá dầu.

Những yếu tố như chiến tranh hoặc giá năng lượng tăng sẽ làm giá hàng hóa và dịch vụ tăng nhanh hơn trong ngắn hạn, đồng thời gây khó khăn cho nền kinh tế và có thể làm chậm tăng trưởng, tuy nhiên ngay cả khi các yếu tố này giảm xuống thì lạm phát vẫn tồn tại nếu cung tiền tiếp tục tăng.

Trong thực tế, nếu thị trường tin rằng lạm phát đã giảm khi giá dầu hạ nhiệt thì điều đó có thể khiến chính sách tiền tệ tiếp tục nới lỏng mạnh hơn, từ đó làm cung tiền tăng nhanh hơn.

Ngoài ra, các chính phủ có thể tiếp tục mở rộng chi tiêu và vay nợ, đặc biệt trong bối cảnh xung đột, và điều này thường dẫn đến việc gia tăng cung tiền.

Vì vậy không nên chỉ dựa vào CPI hoặc các nhận định phổ biến trên truyền thông tài chính, mà cần theo dõi cung tiền để hiểu đúng lõi của lạm phát và đánh giá chính xác xu hướng trong tương lai.