Vàng trở thành tâm điểm khi xu hướng phi toàn cầu hóa gia tăng

Theo mô tả của Sprott, phi toàn cầu hóa là quá trình các liên minh hình thành sau Thế chiến II dần suy yếu, các chuẩn mực chính trị và quân sự bị xói mòn, và những giả định nền tảng từng nâng đỡ hệ thống tiền tệ và thị trường hàng hóa toàn cầu bị đặt lại. Nói cách khác, cấu trúc hợp tác kinh tế và tài chính toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua đang thay đổi theo hướng phân mảnh hơn.

Sprott cho rằng đây không phải là biến động ngắn hạn mà là một thay đổi mang tính cấu trúc, đảo ngược nhiều xu hướng thị trường đã tồn tại suốt vài thập kỷ. Sự thay đổi này được dự báo sẽ ảnh hưởng đến hành vi của thị trường trong nhiều năm tới.

Theo báo cáo, môi trường mới có thể khiến lạm phát duy trì ở mức cao hơn, phí bù rủi ro địa chính trị gia tăng và giá tài sản được định giá lại, bao gồm kim loại quý và các khoáng sản quan trọng.

Các nhà phân tích của Sprott, Paul Wong và Jacob White, nhận định rằng mức độ bất ổn ngày càng tăng sẽ thúc đẩy nhanh quá trình phi đô la hóa, tức giảm phụ thuộc vào USD trong dự trữ và giao dịch quốc tế. Trong bối cảnh đó, vàng có thể đóng vai trò thay thế.

Họ cho rằng vàng đang nổi lên như một tài sản dự trữ trung lập, được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu. Điều này củng cố vai trò của vàng như một công cụ phòng ngừa rủi ro hệ thống và bất ổn địa chính trị. Ngoài ra, sự suy giảm sức mua của các đồng tiền pháp định trên toàn cầu cũng làm gia tăng nhu cầu nắm giữ vàng.

Trong một cuộc phỏng vấn với Kitco News, Wong cho biết dù các liên minh chính trị có thay đổi, các khối quyền lực vẫn sẽ tiếp tục giao thương. Trong quá trình tái cấu trúc trật tự kinh tế toàn cầu, vàng có thể đóng vai trò là tài sản tham chiếu chung. Theo ông, khi các khối kinh tế khác nhau giao dịch với nhau, họ cần một tài sản trung lập làm cơ sở định giá, và vàng có thể đáp ứng vai trò đó.

Hoạt động mua vàng của các ngân hàng trung ương phản ánh xu hướng này. Năm ngoái là năm thứ tư có mức tăng dự trữ vàng lớn nhất trong lịch sử. Mức mua ròng cao nhất từng được ghi nhận vào năm 2022, đạt 1,136 tấn. Đây cũng là mức mua ròng cao nhất kể từ năm 1950, bao gồm cả giai đoạn sau khi Mỹ chấm dứt chuyển đổi USD sang vàng năm 1971. Lượng mua ròng của ngân hàng trung ương cũng vượt 1,000 tấn trong các năm 2023 và 2024. Để so sánh, mức trung bình hằng năm giai đoạn 2010–2021 chỉ khoảng 473 tấn.

Báo cáo của Sprott cũng đề cập đến xu hướng “giao dịch mất giá”, tức nhà đầu tư chuyển từ tài sản định danh bằng tiền pháp định sang các tài sản lưu trữ giá trị như vàng, các kim loại quý khác và một số hàng hóa chọn lọc.

Theo Sprott, cách đây một năm xu hướng này còn chưa phổ biến, nhưng hiện đã trở thành một chủ đề phân bổ tài sản mang tính cấu trúc dài hạn. Nguyên nhân xuất phát từ lo ngại về nợ công toàn cầu ở mức cao và áp lực lạm phát gia tăng.

Báo cáo cho rằng các chính sách trong giai đoạn đại dịch, bao gồm tăng chi tiêu, thâm hụt lớn và kích thích tài khóa mạnh, đã củng cố tình trạng “thống trị tài chính”, tức chi tiêu chính phủ có ảnh hưởng lớn đến chính sách tiền tệ. Trong môi trường này, các ngân hàng trung ương có xu hướng ưu tiên duy trì tính bền vững của nợ công hơn là kiểm soát lạm phát. Khi đó, tài sản cứng như vàng trở nên hấp dẫn hơn do tiền pháp định mất dần sức mua.

Do mức nợ cao, Sprott cho rằng các ngân hàng trung ương có thể chấp nhận chính sách tiền tệ “chạy nóng”, tức duy trì điều kiện tiền tệ nới lỏng hơn mức cần thiết để kiểm soát lạm phát, nhằm tránh suy thoái sâu. Sự kết hợp giữa thống trị tài chính và nới lỏng tiền tệ có thể tạo nền tảng cho một chu kỳ tái lạm phát vào năm 2026.

Trong môi trường đó, các công cụ phòng ngừa truyền thống có thể kém hiệu quả nếu lợi suất thực bị suy yếu do chính sách. Khi thanh khoản do chính sách thúc đẩy trở thành động lực chính của giá tài sản, kim loại quý, tài sản thực, hàng hóa và các công cụ liên kết lạm phát có thể trở thành lựa chọn phân bổ phù hợp hơn.

Các nhà phân tích của Sprott cho rằng xu hướng giao dịch mất giá có khả năng tiếp tục tăng tốc, từ đó củng cố vai trò chiến lược của tài sản cứng trong danh mục đầu tư của các tổ chức.

Họ cũng phản biện quan điểm cho rằng vàng đang bị mua quá mức. Dù biểu đồ giá có thể cho thấy trạng thái quá mua, nhưng theo họ, tỷ trọng vàng trong danh mục của nhiều nhà đầu tư vẫn thấp. Hoạt động mua của ngân hàng trung ương đã tạo nền tảng cho thị trường hiện tại, song nhiều quỹ đầu tư vẫn chưa phân bổ đáng kể vào vàng.

Theo họ, cảm nhận rằng vàng đã tăng quá nhiều không đồng nghĩa với việc không còn dư địa tăng tiếp. Thị trường hiện có ít người bán lớn trong khi nhu cầu tiềm năng vẫn còn.

Xu hướng phân bổ tài sản cũng đang thay đổi. CIO của Morgan Stanley, Michael Wilson, gần đây đề xuất nhà đầu tư cân nhắc điều chỉnh mô hình phân bổ truyền thống 60/40 giữa cổ phiếu và trái phiếu sang mô hình 60/20/20, trong đó 20% dành cho kim loại quý.

Hiện tại, trung bình nhà đầu tư phương Tây, bao gồm cả tổ chức và cá nhân, nắm giữ dưới 1% vàng trong danh mục. Nếu tỷ trọng này tăng lên dù chỉ ở mức khiêm tốn, nhu cầu bổ sung có thể tạo thêm áp lực tăng giá đáng kể.

Trước những thay đổi về kinh tế và thị trường, các nhà phân tích của Sprott cho rằng vàng đang ở vị thế thuận lợi. Trong bối cảnh các khối tiền tệ cạnh tranh, thâm hụt ngân sách kéo dài và sự phụ thuộc vào chính sách, vàng vẫn được xem là tài sản lưu trữ giá trị được chấp nhận toàn cầu. Dù đà tăng năm 2026 có thể không mạnh như năm 2025, rủi ro giá vẫn nghiêng về phía tăng, đặc biệt nếu xuất hiện các đợt nới lỏng thanh khoản mới hoặc cú sốc địa chính trị.

Wong kết luận bằng một lập luận đơn giản: nếu lý do giảm giá duy nhất là vàng đã tăng quá nhiều, thì đó không phải là một cơ sở đủ mạnh để đảo chiều xu hướng dài hạn.