Vì sao Greenland trở thành tâm điểm chiến lược trong cạnh tranh toàn cầu

Các báo cáo gần đây cho thấy 700 tỷ USD là mức giá tiềm năng để mua Greenland.

Trên thực tế, khả năng có một bên sẵn sàng chi ra 700 tỷ USD trong thời gian ngắn là rất thấp. Đây là một con số quá lớn nếu đặt trong bối cảnh tài chính hiện nay. Để so sánh, 700 tỷ USD lớn hơn hơn một nửa tổng ngân sách của Bộ Quốc phòng Mỹ trong năm 2024. Điều này cho thấy mức giá được nhắc tới vượt xa các thương vụ mua bán lãnh thổ từng xảy ra trong lịch sử hiện đại.

Dư luận công chúng cũng không ủng hộ ý tưởng này, dù Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố rằng “bất kỳ phương án nào không dẫn đến việc Mỹ kiểm soát hoàn toàn Greenland đều không thể chấp nhận được”.

Các cuộc khảo sát cho thấy đa số người Mỹ phản đối việc Mỹ tiếp quản Greenland, bất kể bằng con đường thương lượng hay sử dụng vũ lực. Theo một khảo sát gần đây của YouGov, chỉ 13% người Mỹ ủng hộ việc trả tiền cho người dân Greenland để gia nhập Mỹ. Tỷ lệ ủng hộ phương án sử dụng biện pháp quân sự còn thấp hơn, chỉ ở mức 8%.

Người dân Greenland cũng không ủng hộ ý tưởng này. Phần lớn họ muốn tiếp tục duy trì vị thế là một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Các quốc gia châu Âu, đặc biệt là Đan Mạch, đã nhiều lần khẳng định lập trường phản đối rõ ràng và nhất quán.

Tuy nhiên, nếu hoàn toàn bỏ qua vai trò của Greenland trong bối cảnh địa chính trị hiện nay thì đánh giá đó sẽ không đầy đủ.

Tại sao Greenland vẫn quan trọng, ngay cả khi không có giao dịch mua bán

Greenland nằm ở vị trí chiến lược giữa Bắc Mỹ, châu Âu và Nga. Trên lãnh thổ này có Căn cứ Không gian Pituffik, nơi Lực lượng Không gian Mỹ theo dõi các hoạt động bay và phóng tên lửa đi qua khu vực Bắc Cực. Vai trò chính của căn cứ này là giúp Mỹ phát hiện sớm các mối đe dọa có thể xuất phát từ hướng cực Bắc.

Tầm quan trọng của Greenland tăng lên rõ rệt khi băng biển Bắc Cực tiếp tục tan chảy. Dữ liệu vệ tinh cho thấy diện tích băng biển mùa hè tại Bắc Cực đã giảm hơn 12% mỗi thập kỷ, tương đương khoảng 33% kể từ năm 1984. Khi băng tan, các tuyến vận tải biển mới được hình thành, đồng thời môi trường an ninh và thương mại của khu vực cũng thay đổi đáng kể.

Nói một cách đơn giản, Bắc Cực đang trở nên dễ tiếp cận hơn so với trước đây. Khi khả năng tiếp cận tăng lên, giá trị kinh tế và quân sự của khu vực này cũng tăng theo.

Đan Mạch hiểu rõ xu hướng này. Quốc gia này đã cam kết chi hơn 4 tỷ USD cho quốc phòng Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương đến năm 2033, phối hợp với các thành viên NATO khác. Các kế hoạch bao gồm mở rộng sự hiện diện của máy bay, tàu hải quân và lực lượng mặt đất trên và xung quanh Greenland. Các cuộc tập trận tập trung vào việc bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng và vận hành khí tài quân sự trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt của Bắc Cực. Tư lệnh Lục quân Đan Mạch, Peter Boysen, cũng đã đề cập đến khả năng tăng cường triển khai lực lượng mặt đất tại khu vực này.

Thực tế khó khăn khi phát triển Greenland

Ngoài vị trí chiến lược, Greenland còn sở hữu nhiều loại khoáng sản như quặng sắt, đồng, kẽm, than chì, vonfram và các kim loại khác.

Tuy nhiên, yếu tố được quan tâm nhiều nhất là các nguyên tố đất hiếm (REE). Đây là nhóm vật liệu quan trọng trong sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, bao gồm thiết bị quân sự, điện thoại thông minh và hệ thống dẫn đường tên lửa. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Greenland đứng thứ tám trên thế giới về trữ lượng đất hiếm đã được chứng minh. Con số này có thể tăng thêm khi các hoạt động thăm dò được mở rộng.

Từ góc nhìn của các công ty khai thác, đây là một cơ hội hấp dẫn. Tuy nhiên, trên thực tế, việc phát triển các mỏ tại Greenland diễn ra chậm và cần nguồn vốn rất lớn.

Greenland có diện tích lớn gấp ba lần bang Texas của Mỹ, nhưng hệ thống hạ tầng rất hạn chế. Toàn bộ đảo chỉ có chưa đến 100 dặm đường bộ, và không có tuyến đường nào kết nối trực tiếp giữa các thị trấn. Nguồn cung năng lượng hạn chế, chi phí vận chuyển cao và điều kiện thời tiết khắc nghiệt khiến chi phí khai thác tăng mạnh. Ngoài ra, nhiều mỏ khoáng sản nằm chung với uranium, loại khoáng sản đã bị Greenland cấm khai thác từ năm 2021 do lo ngại về môi trường và phản đối từ cộng đồng địa phương.

Trong bối cảnh này, việc so sánh Greenland với Venezuela giúp làm rõ vấn đề. Cả hai thường được xem là những khu vực giàu tài nguyên nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Greenland có đất hiếm, Venezuela có dầu mỏ. Tuy nhiên, trên thực tế, cả hai đều cần hàng tỷ USD đầu tư và nhiều năm phát triển trước khi có thể mang lại lợi nhuận. Theo Wood Mackenzie, mới chỉ có 25 giếng thăm dò hydrocarbon được khoan tại Greenland và tất cả đều không đạt hiệu quả thương mại.

Vì vậy, Greenland không phải là một cơ hội mang lại lợi nhuận nhanh trong ngắn hạn.

Trung Quốc đã tìm cách tiếp cận Greenland nhưng không thành công

Trung Quốc cũng nhận thức rõ giá trị chiến lược và tài nguyên của Greenland. Trong hơn một thập kỷ qua, Bắc Kinh đã tìm cách mở rộng ảnh hưởng tại đây thông qua các dự án xây dựng sân bay, đầu tư hạ tầng và hợp tác nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, hầu hết các nỗ lực này đều bị Đan Mạch hoặc Mỹ ngăn chặn, với lý do liên quan đến an ninh quốc gia.

Năm 2016, một công ty Trung Quốc tìm cách mua lại một căn cứ hải quân cũ của Mỹ tại Greenland nhưng thương vụ đã bị chặn. Đến năm 2018, Công ty Xây dựng Giao thông Trung Quốc (CCCC), một doanh nghiệp nhà nước, tìm cách giành hợp đồng mở rộng một loạt sân bay trị giá khoảng 550 triệu USD. Khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis đã trực tiếp vận động Đan Mạch hủy bỏ hợp đồng này.

Vì sao Trump đặc biệt quan tâm đến Greenland?

Sau tất cả những yếu tố trên, câu hỏi đặt ra là vì sao Tổng thống Trump vẫn thể hiện sự quan tâm mạnh mẽ đến Greenland.

Ông Trump cho rằng việc này liên quan đến an ninh quốc gia. Tuy nhiên, trên thực tế, quân đội Mỹ đã có quyền tiếp cận rộng rãi Greenland thông qua thỏa thuận quốc phòng ký với Đan Mạch từ năm 1951.

Ngoài ra, Greenland nằm dưới sự bảo vệ của NATO, với Mỹ là thành viên chủ chốt. Nếu Nga hoặc Trung Quốc tấn công Greenland, Điều 5 của NATO sẽ được kích hoạt, buộc các nước thành viên phải hỗ trợ quân sự.

Một số báo cáo cho thấy động cơ của Trump có thể không chỉ liên quan đến quân sự hay khai thác tài nguyên. Theo Reuters, một số nhà tài trợ giàu có trong giới công nghệ, như Peter Thiel và Marc Andreessen, coi Greenland là một “trang giấy trắng”. Cách nói này có nghĩa là họ xem Greenland như một khu vực gần như chưa được khai thác về mặt thể chế, nơi có thể thử nghiệm các mô hình kinh tế và công nghệ mới với ít quy định pháp lý hơn, chẳng hạn như xây dựng một “thành phố tự do” có mức độ tự trị cao.

Một cách lý giải khác là Trump muốn tái khẳng định Học thuyết Monroe. Nhà Trắng gọi cách tiếp cận này là “Hệ luận Trump” hoặc Học thuyết “Donroe”. Trong tuyên bố ngày 2 tháng 12, tổng thống nhấn mạnh rằng người Mỹ, chứ không phải các quốc gia hay tổ chức bên ngoài, sẽ quyết định vận mệnh của khu vực Tây Bán cầu.

Trong khi đó, Đan Mạch nằm ở Đông Bán cầu, điều này khiến vấn đề Greenland trở nên nhạy cảm hơn về mặt địa chính trị.

Dự trữ vàng của Nhật Bản đạt mức cao kỷ lục

Ở một diễn biến khác, các ngân hàng trung ương trên toàn cầu tiếp tục tăng cường tích lũy vàng nhằm hỗ trợ đồng tiền trong nước và giảm sự phụ thuộc vào đồng USD.

Trong thập kỷ qua, các thị trường mới nổi dẫn đầu xu hướng này, nhưng gần đây một số quốc gia phát triển cũng tham gia. Theo The Kobeissi Letter, dự trữ vàng của Nhật Bản đã tăng lên mức cao nhất lịch sử vào năm 2025, đạt khoảng 120 tỷ USD, tăng 60% so với năm trước.

Hiện tại, Nhật Bản có dự trữ vàng lớn thứ chín trên thế giới, không tính Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC).

Các tổ chức khổng lồ này rõ ràng hiểu được tầm quan trọng của việc tiếp cận với các tài sản cứng như vàng. Đó là lý do tại sao các chuyên gia vẫn khuyến nghị tỷ trọng 10% cho vàng, chia đều giữa vàng vật chất và các công ty khai thác vàng chất lượng cao. Đừng quên tái cân bằng hàng năm.