Giá dầu diesel tăng vọt làm dấy lên lo ngại suy giảm kinh tế toàn cầu

Giá dầu diesel đang tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại rằng hoạt động kinh tế toàn cầu có thể chững lại khi cuộc chiến tại Trung Đông gây áp lực lên nguồn cung cả nhiên liệu công nghiệp lẫn loại dầu thô phù hợp nhất để sản xuất diesel, theo các nhà giao dịch và nhà phân tích.

Thị trường diesel đã ở trong tình trạng khan hiếm trong nhiều năm do các gián đoạn nguồn cung và những biến động địa chính trị. Cuộc chiến giữa Mỹ–Israel và Iran hiện đang làm gia tăng lo ngại về nguồn cung, đặc biệt khi Tehran đe dọa gây gián đoạn vận chuyển tại Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược nơi từ 10% đến 20% nguồn cung diesel vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua.

“Diesel là sản phẩm chịu tác động mang tính cấu trúc rõ rệt nhất từ cuộc xung đột này,” ông Shohruh Zukhritdinov, nhà sáng lập công ty giao dịch năng lượng Nitrol Trading có trụ sở tại Dubai, cho biết. “Diesel là nền tảng của vận tải hàng hóa, nông nghiệp, khai thác mỏ và hoạt động công nghiệp, khiến nó trở thành loại nhiên liệu nhạy cảm nhất với các yếu tố kinh tế vĩ mô trong toàn bộ hệ thống.”

Nhà kinh tế năng lượng Philip Verleger ước tính rằng nếu xảy ra gián đoạn tại Eo biển Hormuz, thị trường có thể mất khoảng 3 đến 4 triệu thùng diesel mỗi ngày, tương đương khoảng 5% đến 12% tổng mức tiêu thụ toàn cầu. Ngoài ra, khoảng 500,000 thùng diesel mỗi ngày có thể bị mất thêm do xuất khẩu từ các nhà máy lọc dầu Trung Đông bị gián đoạn.

“Bằng cách đóng Eo biển Hormuz, Iran sẽ cắt đứt xuất khẩu dầu thô giàu distillate của Trung Đông – nguyên liệu chính để sản xuất nhiên liệu máy bay và diesel. Trong cờ vua có một thuật ngữ cho điều này: check,” ông nói.

Hệ quả là giá dầu diesel đã tăng mạnh kể từ khi xung đột tại Trung Đông bắt đầu, vượt xa mức tăng của dầu thô và xăng. Ông Verleger cho biết giá dầu diesel bán lẻ thậm chí có thể tăng gấp đôi nếu Eo biển Hormuz bị đóng cửa trong thời gian dài.

Hợp đồng tương lai diesel của Mỹ đã tăng hơn 28 USD/thùng trong giai đoạn từ ngày 27/02 đến 10/03, trong khi hợp đồng tương lai dầu thô Mỹ chỉ tăng hơn 16 USD/thùng trong cùng thời kỳ.

Những biến động tương tự cũng được ghi nhận tại các trung tâm giao dịch lớn như Singapore ở châu Á và Amsterdam–Rotterdam–Antwerp (ARA) tại châu Âu, khiến biên lợi nhuận từ diesel tăng cao trên toàn cầu.

Cú sốc giá dầu diesel được cho là sẽ gây ra nhiều hệ lụy. Nếu tình trạng này kéo dài, giá dầu diesel và nhiên liệu máy bay tăng cao có thể làm suy yếu nhu cầu và kéo chậm đà tăng trưởng kinh tế, theo nhà phân tích James Noel-Beswick của Sparta Commodities.

“Chi phí vận chuyển của hầu hết mọi loại hàng hóa đều tăng, và điều đó sớm muộn cũng sẽ phản ánh vào giá thực phẩm và hàng tiêu dùng,” ông Dean Lyulkin, giám đốc điều hành công ty cho vay doanh nghiệp nhỏ Cardiff có trụ sở tại Mỹ, cho biết. “Nếu giá dầu diesel duy trì ở mức cao, rủi ro lớn nhất là một làn sóng lạm phát thứ hai do chi phí đẩy.”

Giá dầu diesel tăng cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá thực phẩm. Tại Mỹ, chi phí nhiên liệu cao có thể buộc nông dân giảm tốc độ gieo trồng ngay khi mùa vụ mới bắt đầu.

“Một cú sốc năng lượng do diesel dẫn dắt có thể tự nhiên dẫn đến tình trạng lạm phát đình trệ, vì nó làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và sản xuất thực phẩm cũng như các loại hàng hóa khác, đồng thời gây áp lực lên người tiêu dùng,” ông Shaia Hosseinzadeh, nhà sáng lập quỹ OnyxPoint Global Management, nhận định.

Tại châu Á – một trong những khu vực nhập khẩu chính nhiên liệu từ Trung Đông – biên lợi nhuận đối với diesel lưu huỳnh 10 ppm hiện ở mức khoảng 33 USD/thùng, cao hơn khoảng 12 USD/thùng so với trước khi chiến tranh bùng nổ. Trước đó, biên lợi nhuận đã chạm mức cao nhất trong 3.5 năm, khoảng 48 USD/thùng, vào ngày 04/03.

Tại châu Âu, một khu vực nhập khẩu lớn khác của các sản phẩm dầu tinh chế từ Trung Đông, giá dầu diesel lưu huỳnh cực thấp giao ngay tại trung tâm giao dịch Amsterdam–Rotterdam–Antwerp đã tăng gần 55% kể từ ngày 27/02, lên khoảng 1,165 USD/tấn, theo dữ liệu của Quantum Commodities Intelligence.

Theo ông Alex Hodes, giám đốc chiến lược thị trường tại StoneX, châu Âu – một trong những khu vực có ảnh hưởng lớn đến giá dầu diesel toàn cầu – hiện phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu từ Trung Đông do các nỗ lực cắt giảm nguồn cung từ Nga.

“Trong lịch sử, diesel thường được bán với mức chênh khoảng 20–25 USD/thùng so với dầu thô,” ông Tom Kloza, cố vấn cấp cao của nhà cung cấp nhiên liệu Gulf Oil, cho biết. “Nhưng hiện nay chúng tôi đang chứng kiến biên lợi nhuận ở mức 30–65 USD/thùng, thậm chí còn cao hơn.”

Theo ông Kloza, mức biên lợi nhuận cao như vậy từ diesel thậm chí có thể đủ để bù đắp gần như toàn bộ chi phí vận hành của các nhà máy lọc dầu tại Mỹ và nhiều khu vực khác trên thế giới.