Swissquote Bank: Căng thẳng thương mại và địa chính trị làm gia tăng rủi ro trên thị trường toàn cầu

Tuần giao dịch mới bắt đầu với khẩu vị rủi ro tiêu cực tại châu Âu. Trong bối cảnh thị trường Mỹ đóng cửa nghỉ lễ, nhà đầu tư châu Âu tập trung đánh giá các rủi ro liên quan đến vấn đề Greenland. Thị trường đang cố gắng xác định mức độ nghiêm trọng của vấn đề này, khả năng căng thẳng có thể leo thang đến đâu và kịch bản kết thúc sẽ như thế nào.

Thuế quan là yếu tố trọng tâm trong câu chuyện hiện tại. Những doanh nghiệp châu Âu có mức độ phụ thuộc cao vào thị trường Mỹ và chịu tác động trực tiếp từ thuế quan của Mỹ là nhóm chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Các nhóm cổ phiếu đã từng bị bán tháo trong năm ngoái một lần nữa trở lại tâm điểm, bao gồm các hãng sản xuất ô tô của Đức và các thương hiệu xa xỉ của Pháp như Louis Vuitton. Trong phiên thứ Hai, nhiều cổ phiếu trong nhóm này giảm hơn 4%.

Hợp đồng tương lai Nasdaq giảm mạnh hơn so với S&P 500 và Dow Jones, phản ánh lo ngại rằng các công ty công nghệ lớn của Mỹ có thể trở thành mục tiêu trả đũa của châu Âu trong trường hợp căng thẳng thương mại leo thang.

Thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ cũng chịu áp lực bán trong phiên sáng. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Mỹ vượt lên trên 4.25%. Nguyên nhân đến từ bất ổn liên quan đến thuế quan và các đồn đoán ngày càng nhiều rằng châu Âu có thể sử dụng lượng tài sản Mỹ mà họ đang nắm giữ như một công cụ gây sức ép chính trị và kinh tế. Cụm từ “vũ khí hóa tài sản” ở đây có nghĩa là bán hoặc đe dọa bán các tài sản này để gây tổn hại trực tiếp đến thị trường tài chính Mỹ, qua đó buộc chính quyền Mỹ phải nhượng bộ.

Các nhà đầu tư châu Âu hiện nắm giữ khoảng 10,000 tỷ USD tài sản Mỹ, trong đó khoảng 6,000 tỷ USD là cổ phiếu Mỹ và khoảng 4,000 tỷ USD là trái phiếu chính phủ cùng các loại trái phiếu khác. Nếu lượng tài sản này bị bán ra trên quy mô lớn, thị trường tài chính Mỹ sẽ chịu cú sốc nghiêm trọng. Do Tổng thống Trump đặc biệt quan tâm đến diễn biến của Phố Wall, kịch bản này có thể buộc ông phải chú ý và phản ứng.

Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng việc bán tài sản Mỹ cũng đồng nghĩa các nhà đầu tư châu Âu, cả khu vực tư nhân lẫn các tổ chức công, phải chấp nhận thiệt hại tài chính cho chính mình. Trong bối cảnh châu Âu đang đối mặt với chi phí sinh hoạt cao, dân số già hóa và sự tụt hậu rõ rệt về công nghệ, rất khó tin rằng các nhà đầu tư sẽ sẵn sàng từ bỏ những tài sản sinh lời tốt tại Mỹ. Việc bán cổ phiếu của các công ty như Nvidia để chuyển sang nắm giữ cổ phiếu các hãng xa xỉ châu Âu như Louis Vuitton là một lựa chọn mang tính đánh đổi lớn và không hấp dẫn về mặt lợi nhuận.

Các hợp đồng tương lai cho thấy chứng khoán Mỹ có khả năng sẽ giảm điểm khi thị trường mở cửa trở lại vào thứ Ba, nối tiếp xu hướng giảm của châu Âu. Nhóm công nghệ sẽ tiếp tục là tâm điểm chú ý. Nguyên nhân không chỉ đến từ nguy cơ châu Âu nhắm vào các công ty công nghệ Mỹ, mà còn do mùa báo cáo kết quả kinh doanh sắp bắt đầu. Netflix sẽ công bố báo cáo sau giờ giao dịch. Tuy nhiên, Netflix không còn đại diện cho chủ đề AI và cũng không còn tác động lớn đến tâm lý thị trường chung, trong khi các tập đoàn Big Tech khác sẽ lần lượt công bố kết quả trong những tuần tới.

Rủi ro địa chính trị hiện đang được bổ sung vào danh sách dài các rủi ro liên quan đến AI. Danh sách này bao gồm các giao dịch đầu tư mang tính vòng vo, sử dụng đòn bẩy quá mức, thời gian thu hồi vốn kéo dài, cùng với chi phí kim loại và chip nhớ tăng cao, làm gia tăng áp lực lên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Nếu nhìn ra ngoài nước Mỹ, vẫn có nhiều cổ phiếu công nghệ hoạt động tích cực. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc đã tăng trong tất cả các phiên giao dịch kể từ đầu năm đến nay. Đặc biệt, các doanh nghiệp sản xuất chip nhớ đang hưởng lợi rõ rệt từ tình trạng thiếu hụt nguồn cung, cho phép họ tăng giá bán. Trong chuỗi giá trị công nghệ, chip nhớ là yếu tố nền tảng; nếu thiếu chip nhớ, phần lớn các lĩnh vực công nghệ khác đều bị đình trệ.

Từ góc nhìn của châu Âu, một câu hỏi quan trọng được đặt ra là liệu ASML, công ty duy nhất trên thế giới cung cấp máy quang khắc EUV, có thể trở thành công cụ gây sức ép trong các xung đột thương mại và địa chính trị hay không. Nói cách khác, liệu công nghệ cốt lõi này có bị sử dụng như một đòn bẩy chính trị tương tự tài sản tài chính hay không.

Ngoài lĩnh vực công nghệ, nhóm cổ phiếu khai thác mỏ nổi lên rõ rệt, đặc biệt là các công ty khai thác vàng, trong bối cảnh giá vàng liên tục lập đỉnh mới. Giá vàng đang giao dịch trên $4,700 mỗi ounce, trong khi giá bạc dao động ngay dưới $95 mỗi ounce.

Cổ phiếu Fresnillo tăng hơn 6.5% tại London và thiết lập mức cao kỷ lục mới. Riêng cổ phiếu này đã đóng góp hơn 250 điểm vào chỉ số FTSE 100. Endeavour, một công ty khai thác vàng khác, cùng với Antofagasta, doanh nghiệp khai thác đồng, đóng góp thêm khoảng 150 điểm, giúp chỉ số blue-chip của Anh tăng tốt hơn so với các thị trường châu Âu khác.

Nếu giá vàng tiếp tục tăng, cổ phiếu ngành khai thác mỏ nhiều khả năng vẫn còn dư địa đi lên. Hiện chưa thấy yếu tố rõ ràng nào có thể đảo chiều xu hướng này, nhất là khi các tin tức liên quan đến địa chính trị và thương mại ngày càng khó lường. Việc mua vàng như một cách gián tiếp phản ứng hoặc đối trọng với chính sách của Mỹ đang trở thành một chủ đề đầu tư phổ biến.

Tuy vậy, rủi ro định giá đang ngày càng rõ ràng. Một số cổ phiếu khai thác mỏ đã được định giá ở mức rất cao. Fresnillo hiện giao dịch với P/E khoảng 76, mức không phù hợp với đặc điểm của ngành khai khoáng. Do nguồn cung bị giới hạn, tăng trưởng lợi nhuận của các công ty này chủ yếu phụ thuộc vào giá hàng hóa, không phải mở rộng quy mô nhanh như công nghệ. P/E 76 là mức khó duy trì. Endeavour có P/E khoảng 18, cũng được xem là cao so với mặt bằng chung. Trong khi đó, các tập đoàn khai thác đa ngành như BHP, Rio Tinto hay Glencore thường giao dịch ở mức 6–10 lần lợi nhuận, còn các công ty khai thác kim loại quý thường nằm trong khoảng 8–15 lần. Vượt lên trên các mức này, rủi ro bong bóng định giá bắt đầu xuất hiện.

Quay lại bức tranh vĩ mô toàn cầu, một câu hỏi được đặt ra là liệu thị trường có đang bước vào một giao dịch TACO khác hay không. Giao dịch TACO là cách gọi các đợt thị trường bán tháo mạnh do lo ngại chính sách, sau đó nhanh chóng hồi phục khi Mỹ giảm mức độ cứng rắn. Quan điểm lạc quan cho rằng vấn đề Greenland chỉ là một phần trong chiến thuật đàm phán quen thuộc của Mỹ, trong đó các tuyên bố cứng rắn được đưa ra trước để tạo lợi thế.

Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài thêm nhiều năm, việc đa dạng hóa danh mục đầu tư ra khỏi Mỹ bắt đầu trở nên hợp lý hơn. Giảm tỷ trọng tài sản Mỹ, và đặc biệt là công nghệ Mỹ, có thể là lựa chọn thận trọng nếu châu Âu mất kiên nhẫn và áp thuế lên các công ty công nghệ Mỹ.

Vấn đề lớn nhất là thiếu lựa chọn thay thế. Dù châu Á có một số phương án, sức hút của Big Tech Mỹ rất khó sao chép. Các dịch vụ công nghệ Mỹ có mức độ tích hợp sâu và vị thế gần như độc quyền, khiến châu Âu khó có khả năng loại bỏ hoàn toàn chúng.

Thực tế, nếu công nghệ Mỹ rút khỏi châu Âu, chỉ còn hai kịch bản. Một là chuyển sang sử dụng công nghệ Trung Quốc, ví dụ thay WhatsApp bằng WeChat, chấp nhận một hệ sinh thái khác với nhiều khác biệt về quyền riêng tư và kiểm soát dữ liệu. Hai là thiếu vắng các dịch vụ công nghệ phổ biến, không còn WhatsApp, Word, Excel hay mạng xã hội, buộc người dùng quay lại các phương thức cũ như SMS, MMS, thậm chí là fax.

Nhận định cuối cùng là thị trường có thể đang bước vào một đợt bán tháo mới. Tuy nhiên, một nhịp giảm khoảng 15–20% nhiều khả năng sẽ lại mở đường cho một vòng giao dịch TACO khác. Sau đó, thị trường có thể tiếp tục chu kỳ này trong vài năm tới, với hy vọng rằng những tổn hại giữa các đồng minh phương Tây sẽ không kéo dài quá lâu.