Swissquote Bank: Khi nỗi lo ngại về ngành AI lan rộng và dòng vốn tín dụng tư nhân bị thử thách

Thị trường tài chính ở Mỹ và châu Âu bắt đầu tuần mới với tâm lý thận trọng. Nguyên nhân chính là động thái thuế quan mới của Tổng thống Mỹ Donald Trump không mang lại tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Tại châu Âu, các hãng sản xuất ô tô chịu áp lực lớn. Lý do là lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) quyết định tạm hoãn việc phê chuẩn một thỏa thuận thương mại đã ký từ mùa hè năm ngoái. EU muốn làm rõ đề xuất áp thuế 15% trên phạm vi toàn cầu: mức thuế này sẽ áp dụng cụ thể cho những mặt hàng nào và kéo dài trong bao lâu. Phía Mỹ tỏ ra thất vọng. Tuy nhiên, phía châu Âu cho rằng họ không thể ký và triển khai thỏa thuận khi chưa rõ các điều khoản chi tiết. Nếu hai bên không thống nhất được, thỏa thuận này có thể bị hủy bỏ trước khi thực hiện, gây lãng phí thời gian và công sức đàm phán.

Ở một diễn biến khác, lo ngại về trí tuệ nhân tạo (AI) lan rộng sang nhiều nhóm cổ phiếu ngoài công nghệ. Báo cáo của Citrini Research đưa ra một kịch bản giả định (không phải dự báo chính thức): nếu AI thay thế nhanh lao động văn phòng trong vòng hai năm, có thể xảy ra thất nghiệp quy mô lớn. Khi nhiều người mất việc, thu nhập giảm, chi tiêu tiêu dùng sẽ giảm theo. Khi chi tiêu giảm, doanh nghiệp bán được ít hàng hơn, doanh thu giảm, và có thể không trả được các khoản vay, đặc biệt là các khoản vay liên quan đến phần mềm. Điều này có thể dẫn đến suy thoái kinh tế diện rộng.

Sau báo cáo này, cổ phiếu một số công ty giảm mạnh: DoorDash giảm hơn 6%, American Express giảm hơn 7%, Mastercard và Visa giảm khoảng 4–5%, Uber giảm hơn 4%. Nhà đầu tư lo ngại rằng nếu người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, các công ty giao hàng, thanh toán và dịch vụ sẽ bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, nếu giả định rằng AI phá hủy việc làm và làm giảm nhu cầu tiêu dùng, thì chính việc đầu tư vào AI cũng sẽ bị ảnh hưởng. Khi người dân không có việc làm và không có tiền chi tiêu, doanh nghiệp sẽ không cần mở rộng sản xuất. Khi đó, nhu cầu đầu tư công nghệ cũng giảm. Dù là công ty phần mềm như Adobe hay chuỗi thức ăn nhanh như McDonald’s, tất cả đều phụ thuộc vào sức mua của người tiêu dùng. Vì vậy, kịch bản trên được xem là quá bi quan và mang tính cực đoan.

Hiện tại, thị trường có xu hướng phản ứng mạnh với các kịch bản xấu nhất. Tuy nhiên, có một điểm thực sự cần chú ý: dòng vốn trong lĩnh vực phần mềm và tín dụng tư nhân.

Cổ phiếu phần mềm tiếp tục giảm mạnh. Giá cổ phiếu giảm nhanh và liên tục, nhà đầu tư ngại mua vào vì sợ giá còn giảm nữa. Điều đáng lo hơn là nhà đầu tư đang rút tiền khỏi các sản phẩm đầu tư liên quan đến phần mềm, bao gồm cả các quỹ tín dụng tư nhân.

Trường hợp đáng chú ý là Blue Owl Capital, một tập đoàn quản lý tài sản tại Mỹ chuyên cho vay doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp phần mềm. Tuần trước, công ty này thông báo tạm dừng cho nhà đầu tư rút vốn và bán hơn 1 tỷ USD các khoản vay cho công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí lớn để xử lý vấn đề thanh khoản.

Vấn đề ở đây là mất cân đối thanh khoản. Trước đây, tín dụng tư nhân chủ yếu dành cho nhà đầu tư lớn, nắm giữ dài hạn. Gần đây, các sản phẩm này được mở rộng cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, những người có thể rút tiền trong thời gian ngắn. Khi nhiều người cùng rút vốn, quỹ phải tìm tiền mặt để trả. Tuy nhiên, các khoản vay tư nhân không dễ bán nhanh như cổ phiếu trên sàn. Vì vậy, dòng tiền vào và ra không khớp nhau. Thị trường tư nhân vốn không được thiết kế để xử lý việc rút tiền đột ngột.

Việc bán các khoản vay phần mềm cho công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí thực chất là chuyển rủi ro từ một nhóm nhà đầu tư sang nhóm khác. Các tổ chức bảo hiểm và quỹ hưu trí quản lý tiền tiết kiệm dài hạn của người dân. Dù họ có tầm nhìn đầu tư dài hạn, nếu định giá rủi ro sai hoặc rủi ro bị đánh giá thấp, hậu quả có thể lan rộng trong hệ thống tài chính.

Lịch sử cho thấy trong các chu kỳ tín dụng trước đây, khi đòn bẩy (tức là sử dụng vốn vay nhiều) không biến mất mà chỉ chuyển từ nơi này sang nơi khác, rủi ro vẫn tồn tại và có thể bùng phát ở điểm khác. Điều này từng xảy ra trong khủng hoảng cho vay dưới chuẩn (subprime). Vì vậy, nếu áp lực hiện nay tiếp tục tăng, nguyên nhân có thể không phải AI mà là cấu trúc tài chính sử dụng quá nhiều đòn bẩy.

Tóm lại, khi một tổ chức lớn như Blue Owl — chuyên cho vay doanh nghiệp phần mềm, vốn được xem là lĩnh vực ổn định — phải hạn chế rút vốn, điều đó cho thấy mức sử dụng vốn vay có thể đang tăng nhanh hơn tăng trưởng thực tế của nền kinh tế. Điều này làm hệ thống tài chính dễ tổn thương hơn.

Trong khi đó, các công ty công nghệ lớn vẫn chi tiêu mạnh cho AI. Trước đây, điều này giúp trấn an nhà đầu tư. Tuy nhiên, hiện nay khi lo ngại về AI lan sang nhiều lĩnh vực ngoài công nghệ, dòng tiền đầu tư giữa các nhóm ngành đang thay đổi và gây biến động.

Trong bối cảnh này, vàng tăng giá trở lại và được xem là tài sản an toàn. Giá vàng tăng hơn 2% trong khi chỉ số Nasdaq-100 giảm 1%. Điều này cho thấy nhà đầu tư chuyển tiền sang tài sản an toàn khi cổ phiếu giảm. Trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm cũng được mua nhiều hơn, dù có lo ngại rằng thay đổi chính sách thương mại có thể ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách.

Tại châu Á, Trung Quốc quay lại giao dịch sau kỳ nghỉ Tết Âm lịch. Cơ chế thuế quan mới giúp một số nước như Brazil, Ấn Độ, Canada, Mexico và Việt Nam giảm chi phí thuế hiệu quả. Ngược lại, EU và Anh — những bên tin rằng đã đạt được thỏa thuận thương mại thuận lợi — lại đối mặt với rủi ro cao hơn dưới cấu trúc thuế mới. Trong môi trường nhiều bất định và thị trường đang gần mức đỉnh lịch sử, khả năng điều chỉnh giảm là cao hơn. Tuy nhiên, nếu thị trường điều chỉnh và biến động giảm xuống, có thể xuất hiện cơ hội mua vào với mức giá hợp lý hơn.

Cuối cùng, giá dầu thô tiếp tục tăng do tin đồn Mỹ có thể triển khai hành động quân sự liên quan đến Iran, dù đàm phán hạt nhân vẫn đang diễn ra. Giá dầu thô Mỹ tiến gần 68 USD/thùng. Nếu căng thẳng leo thang, giá có thể vượt 70 USD và hướng tới 80 USD/thùng. Tuy nhiên, các đợt tăng giá do yếu tố địa chính trị thường chỉ kéo dài ngắn hạn. Sau khi tăng mạnh, giá có thể điều chỉnh giảm. Trong thời gian gần đây, cổ phiếu ngành năng lượng hoạt động tốt hơn các ngành khác đang chịu áp lực từ lo ngại AI. Ngành năng lượng được xem là ít bị AI thay thế, và ngược lại còn được hưởng lợi, vì trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI tiêu thụ lượng điện lớn, làm tăng nhu cầu năng lượng trong dài hạn.