Tổng thống Trump can thiệp đe dọa vai trò lãnh đạo Fed của ông Warsh

Người tiền nhiệm Jerome Powell ban đầu chọn cách im lặng khi Fed liên tục trở thành mục tiêu chỉ trích của ông Trump. Tuy nhiên, khi nhận ra việc để Nhà Trắng kiểm soát câu chuyện chỉ khiến các cuộc tấn công leo thang, ông Powell đã lên tiếng mạnh mẽ trong bài phát biểu ngày 11/1. Nếu muốn lãnh đạo thành công một tổ chức vận hành dựa trên tranh luận học thuật và sự đồng thuận, ông Warsh sẽ phải giành được niềm tin của các đồng nghiệp và chứng minh tính chính trực của mình. Điều đó bắt đầu bằng việc sẵn sàng bảo vệ Fed trước các sức ép từ Nhà Trắng.

Chỉ vài ngày sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngăn Tổng thống Trump cách chức Thống đốc Fed Lisa Cook (ít nhất là ở thời điểm hiện tại), chính quyền được cho là đang tăng cường nỗ lực loại bỏ các nhà hoạch định chính sách không cùng quan điểm khỏi Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) và thay thế bằng những người trung thành. Theo Bloomberg, bà Cook – người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm – vẫn là mục tiêu hàng đầu, cùng với cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell, hiện vẫn là thành viên Hội đồng Thống đốc. Chính quyền cũng được cho là đang tìm cách tác động đến quá trình lựa chọn Chủ tịch Fed khu vực Atlanta, vị trí sẽ có quyền biểu quyết chính sách tiền tệ từ năm 2027.

Ngay cả khi kế hoạch của ông Trump không thành công, việc liên tục gây sức ép cũng đang làm xói mòn danh tiếng độc lập của Fed và đánh cược với sự ổn định của kinh tế Mỹ khi làm suy giảm niềm tin của công chúng vào cam kết kiểm soát lạm phát của cơ quan này.

Trong suốt nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump liên tục công kích cá nhân ông Powell, cho rằng Fed duy trì chính sách tiền tệ quá thắt chặt, bất chấp thực tế lạm phát đã duy trì trên mục tiêu hơn 5 năm, củng cố lập trường thận trọng của ông Powell. Ông Trump cũng tìm cách cách chức bà Cook với cáo buộc gian lận thế chấp trước khi gia nhập Fed, đồng thời yêu cầu Bộ Tư pháp điều tra ông Powell liên quan đến việc đội chi phí cải tạo một tòa nhà của Fed. Cả ông Powell và bà Cook đều khẳng định đây chỉ là những cái cớ mang động cơ chính trị.

Cho đến nay, ông Warsh vẫn luôn khẳng định sẽ tôn trọng tính độc lập của Fed. Tuy nhiên, đây là thời điểm để ông chứng minh đó không chỉ là lời nói bằng cách công khai bảo vệ các đồng nghiệp, ngay cả khi điều đó có thể khiến người đã bổ nhiệm ông không hài lòng.

Trước hết, ông Warsh nên công khai bảo vệ quyền của bà Cook và ông Powell tiếp tục đảm nhiệm chức vụ đến hết nhiệm kỳ, với điều kiện bà Cook được minh oan trong vụ việc liên quan đến khoản vay thế chấp. Ông Powell đã chờ quá lâu – đến khi Fed nhận được trát triệu tập của đại bồi thẩm đoàn – mới trực tiếp giải thích với người dân Mỹ điều gì đang diễn ra. Khi đó, ông nhấn mạnh Fed phải bảo vệ quyền "tiếp tục thiết lập lãi suất dựa trên dữ liệu và điều kiện kinh tế", chứ không phải theo mong muốn cá nhân của tổng thống.

Ông Warsh không nên lặp lại sự chậm trễ đó, dù hiện tại có vẻ ông đang đi theo hướng tương tự. Khi được hỏi về phán quyết của Tòa án Tối cao trong một hội thảo tuần trước, thay vì tận dụng cơ hội để bảo vệ tính độc lập của Fed và đồng nghiệp, ông chỉ nói: "Chúng tôi sẽ thực hiện đúng sứ mệnh mà Quốc hội giao phó là đảm bảo ổn định giá cả trong khuôn khổ nhiệm vụ kép. Khi làm được điều đó, chúng tôi sẽ không phải bận tâm đến chính trị hay sự can thiệp của tòa án."

Đó là một phát biểu hay, nhưng dưới thời ông Trump, điều đó không phản ánh đúng thực tế. Uy tín là yếu tố sống còn đối với một ngân hàng trung ương. Lạm phát có thể trở thành lời tiên tri tự ứng nghiệm, và Fed không thể hoàn thành nhiệm vụ nếu người dân Mỹ nghi ngờ động cơ của cơ quan này. Chủ tịch Fed không thể để ông Trump, với sức ảnh hưởng truyền thông rất lớn, độc chiếm tiếng nói trước công chúng về vấn đề này.

Thứ hai, ông Warsh nên kêu gọi Nhà Trắng không can thiệp vào quá trình lựa chọn Chủ tịch Fed khu vực Atlanta. Fed hiện có 12 thành viên bỏ phiếu tại FOMC, gồm bảy Thống đốc, Chủ tịch Fed New York và bốn Chủ tịch Fed khu vực luân phiên. Các Chủ tịch Fed khu vực được bổ nhiệm bởi hội đồng quản trị độc lập của từng ngân hàng. Chính cơ chế phân quyền này đã giúp Fed phần nào đứng vững trước các sức ép chính trị từ ông Trump.

Nếu chính quyền vừa loại bỏ bà Cook và ông Powell, vừa tác động ngầm đến việc lựa chọn Chủ tịch Fed Atlanta, thì trên thực tế sẽ có tới 6/12 thành viên bỏ phiếu chịu ảnh hưởng trực tiếp từ ông Trump. Ngay cả khi không xét đến các giả thuyết mang tính âm mưu, mức độ can thiệp như vậy cũng sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh của Fed.

Hiện chưa rõ chính quyền ông Trump kỳ vọng đạt được điều gì từ chiến lược này, nhưng khó có khả năng nó mang lại kết quả tích cực.

Một giả thuyết phổ biến cho rằng ông Trump muốn xây dựng một FOMC gồm những người sẵn sàng ủng hộ việc cắt giảm mạnh lãi suất. Tuy nhiên, khi có cơ hội bổ nhiệm Chủ tịch Fed mới trong năm nay, ông Trump lại chọn Kevin Warsh – người nổi tiếng nhiều năm với lập trường hawkish về chính sách tiền tệ. Dù trong giai đoạn đầu ông Warsh có vẻ đồng thuận với quan điểm của ông Trump về lãi suất, nhưng chỉ sau sáu tuần trên cương vị Chủ tịch Fed, ông lại quay về giọng điệu hawkish mà giới quan sát vốn quen thuộc.

Một giả thuyết khác là chính quyền muốn hỗ trợ ông Warsh thực hiện chương trình cải cách đầy tham vọng, bao gồm thu hẹp bảng cân đối kế toán trị giá 6.7 nghìn tỷ USD của Fed – mục tiêu mà ông được cho là đồng thuận với Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent.

Tuy nhiên, đây là cách tiếp cận thiếu tầm nhìn. Nếu ông Warsh bị xem là người phối hợp với nhánh hành pháp, ông sẽ đánh mất sự ủng hộ của nhiều thành viên FOMC hơn rất nhiều so với số phiếu có thể giành được.

Ông Warsh đang có cơ hội quan trọng để góp phần đưa kinh tế Mỹ trở lại quỹ đạo lạm phát thấp và tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, để lãnh đạo Fed hiệu quả, ông cần chứng minh với các đồng nghiệp rằng mình sẽ bảo vệ họ cũng như sự toàn vẹn của thể chế mà họ đang phục vụ. Cùng với các lập luận kinh tế vững chắc, đó là con đường khả thi duy nhất để ông Warsh thành công.