Trung Quốc hạn chế xuất khẩu bạc - Đòn bẩy mới trong cuộc chiến tài nguyên toàn cầu

Trong một động thái cho thấy rõ ý đồ kiểm soát thị trường, Trung Quốc gần đây đã công bố các quy định hạn chế xuất khẩu đối với bạc. Biện pháp này có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu, vốn đã dẫn tới một đợt siết cung đáng kể trên thị trường bạc.

Theo chính sách có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1, chỉ những doanh nghiệp lớn có giấy phép được nhà nước phê duyệt, sở hữu công suất sản xuất bạc hằng năm từ 80 tấn trở lên và hạn mức tín dụng vượt quá 30 triệu USD mới được phép xuất khẩu bạc. Theo các nhà phân tích, quy định này sẽ loại hàng trăm doanh nghiệp nhỏ và vừa khỏi chuỗi xuất khẩu. Đây lại chính là nhóm cung ứng quan trọng cho các doanh nghiệp sử dụng bạc trong công nghiệp và các nhà tinh luyện bạc trên toàn cầu.

Chính phủ Trung Quốc đã công bố danh sách 44 công ty được chấp thuận xuất khẩu bạc theo cơ chế mới. Theo CNBC, một nguồn tin trong ngành cho biết chính sách này thực chất đã nâng bạc từ một mặt hàng thông thường lên thành nguyên liệu chiến lược, đặt việc quản lý xuất khẩu bạc ở cùng cấp độ với kim loại đất hiếm.

Mỹ cũng đã nhận thức rõ tầm quan trọng ngày càng tăng của bạc. Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) gần đây đã phân loại bạc là một “critical mineral”. Danh sách khoáng sản then chốt của USGS được thiết lập từ năm 2017 và có vai trò định hướng chiến lược liên bang, đầu tư cũng như các quyết định cấp phép khai thác.

Không chỉ bạc, Trung Quốc còn áp dụng hạn chế xuất khẩu đối với vonfram và antimon, những nguyên tố có vai trò quan trọng trong các công nghệ quốc phòng.

Kiểm soát xuất khẩu là một công cụ quen thuộc trong chiến lược địa chính trị của Trung Quốc. Bắc Kinh từng sử dụng các biện pháp tương tự để kiểm soát thị trường kim loại đất hiếm. Nhà phân tích Faysal Amin cho rằng Trung Quốc sử dụng kiểm soát xuất khẩu nhằm “bảo đảm lợi thế công nghiệp trong nước và quyền lực định giá toàn cầu”.

Trung Quốc hiện đứng thứ hai thế giới về sản lượng khai thác bạc, nhưng nước này chi phối thị trường nhờ năng lực tinh luyện vượt trội. Trung Quốc kiểm soát khoảng 60% đến 70% nguồn cung bạc tinh luyện toàn cầu.

Theo Hiệp hội Thị trường Vàng Bạc London (LBMA), Trung Quốc có 27 nhà tinh luyện bạc được công nhận. Quốc gia đứng thứ hai là Nhật Bản, nhưng chỉ có 13 cơ sở tinh luyện.

Vũ khí hóa bạc

LiveMint.com nhận định rằng năng lực tinh luyện khổng lồ đã biến Trung Quốc thành “người gác cổng” của nguồn cung bạc tinh luyện toàn cầu.

Mô hình hoạt động rất rõ ràng: Trung Quốc nhập khẩu quặng bạc và tinh quặng kim loại cơ bản, tinh luyện trong nước, sau đó xuất khẩu bạc tinh luyện ra thị trường quốc tế.

Trong 11 tháng đầu năm 2025, Trung Quốc đã xuất khẩu khoảng 4,600 tấn bạc, trong khi nhập khẩu chỉ đạt 220 tấn.

Trong một bài xã luận đăng trên MarketWatch, Charlie Garcia, nhà sáng lập R360, nhận định thẳng thắn rằng Trung Quốc đã chính thức vũ khí hóa bạc, trong khi Mỹ vẫn đang tranh cãi về việc bitcoin có phải là tiền hay không.

Garcia cho rằng đây là bước đi quen thuộc trong chiến lược của Trung Quốc, tương tự những gì nước này từng làm với kim loại đất hiếm.

Năm 2010, Bắc Kinh bắt đầu áp dụng cơ chế cấp phép xuất khẩu đất hiếm, không cấm hoàn toàn mà yêu cầu thủ tục, phê duyệt và hạn ngạch. Các hạn ngạch này liên tục thấp hơn nhu cầu thực tế. Kết quả là giá đất hiếm tăng tới 4,500%, các nhà sản xuất phương Tây nhận ra họ không thể sản xuất thiết bị công nghệ hay vũ khí nếu không có sự chấp thuận từ Trung Quốc. Cuộc siết đất hiếm không diễn ra ồn ào mà diễn ra thông qua bộ máy hành chính phức tạp và kéo dài.

Phương Tây sau đó đã thoát khỏi vòng siết đất hiếm bằng cách tăng cường khai thác. Tuy nhiên, điều này khó thực hiện hơn nhiều đối với bạc. Ngay cả khi giá tăng cao, các nhà phân tích cho rằng phải mất nhiều năm để sản lượng bạc tăng đủ để đáp ứng nhu cầu.

Trên phạm vi toàn cầu, sản lượng khai thác bạc đã giảm kể từ đỉnh năm 2016.

Metals Focus dự báo rằng dù giá bạc có thể lập kỷ lục mới trong vòng năm năm tới, tốc độ tăng trưởng nguồn cung từ khai thác mỏ sẽ vẫn rất hạn chế, chỉ tăng nhẹ trên toàn cầu.

Lý do chính là hơn một nửa sản lượng bạc được khai thác như sản phẩm phụ của các mỏ kim loại cơ bản. Do đó, kế hoạch sản xuất không phụ thuộc chủ yếu vào giá bạc mà bị chi phối bởi thị trường đồng, chì và kẽm. Ngay cả khi giá bạc tăng mạnh, điều này cũng khó thay đổi kế hoạch khai thác vốn gắn với các kim loại khác.

Khoảng 28% nguồn cung bạc đến từ các mỏ bạc sơ cấp, nơi sản lượng phụ thuộc chặt chẽ hơn vào giá. Tuy nhiên, các mỏ này đang đối mặt với hàm lượng quặng suy giảm và chi phí khai thác tăng nhanh.

Sản lượng mỏ bạc của Mỹ tăng khoảng 6% trong năm 2024, đạt khoảng 1,100 tấn. Dù vậy, sản lượng của Mỹ nhìn chung vẫn đi ngang trong nhiều năm gần đây, khiến tình trạng nguồn cung căng thẳng thêm trầm trọng.

Nhu cầu bạc đã vượt cung trong bốn năm liên tiếp. Thâm hụt cơ cấu của thị trường đạt 148.9 triệu ounce trong năm ngoái, nâng tổng thâm hụt bốn năm lên 678 triệu ounce, tương đương khoảng 10 tháng sản lượng khai thác của năm 2024. The Silver Institute dự báo năm nay sẽ là năm thứ năm liên tiếp thị trường bạc rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Garcia lưu ý rằng phải mất từ 10 đến 20 năm để một mỏ bạc mới được phát hiện có thể đưa sản phẩm ra thị trường. Nguồn cung mới không thể nhanh chóng bù đắp thiếu hụt hiện tại.

Ông cũng bác bỏ kỳ vọng rằng đồng có thể sớm thay thế bạc trong các ứng dụng công nghệ quan trọng như năng lượng mặt trời. Dù về mặt kỹ thuật, đồng có thể thay bạc trong pin mặt trời, nhưng việc chuyển đổi dây chuyền sản xuất là quá trình dài và tốn kém.

Theo Garcia, để chuyển đổi một nhà máy sản xuất pin mặt trời sang sử dụng đồng cần khoảng 18 tháng. Trên toàn cầu có khoảng 300 nhà máy như vậy, trong khi năng lực chuyển đổi song song tối đa chỉ khoảng 60 nhà máy mỗi năm. Ngay cả trong điều kiện vốn không giới hạn và triển khai hoàn hảo, cũng cần ít nhất bốn năm để hoàn thành một nửa quá trình chuyển đổi. Trong thời gian đó, các nhà sản xuất vẫn buộc phải tiếp tục mua bạc, dù giá đã tăng mạnh.

Garcia ước tính rằng giá bạc cần tăng lên khoảng 134 USD mỗi ounce thì mới có thể gây ra sự sụt giảm đáng kể về nhu cầu trong ngành năng lượng mặt trời.

Về động cơ của Trung Quốc, Garcia cho rằng đây là vấn đề kiểm soát và thống trị kinh tế. Trung Quốc không hạn chế xuất khẩu vì lo ngại đầu cơ, mà vì nước này cần bạc và hiểu rõ rằng quá trình chuyển dịch sang năng lượng sạch phụ thuộc vào kim loại. Ai kiểm soát kim loại, người đó kiểm soát quá trình chuyển dịch này.

Ngoài năng lượng sạch, ngành công nghiệp quốc phòng cũng phụ thuộc lớn vào bạc. Dù không có số liệu công khai do tính chất nhạy cảm, các nhà phân tích cho rằng lượng bạc sử dụng trong quốc phòng là rất đáng kể.

Theo Garcia, các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc gửi đi một thông điệp rõ ràng tới phương Tây: muốn xây dựng tương lai năng lượng, các quốc gia sẽ phải đàm phán với Bắc Kinh. Việc phê duyệt xuất khẩu có thể được chấp thuận, bị trì hoãn hoặc gắn kèm các điều kiện hợp tác và chuyển giao công nghệ.

Thông điệp mà Trung Quốc gửi đi rất rõ ràng: bạc không còn chỉ là một loại hàng hóa. Nó đã trở thành một tài sản chiến lược trong một cuộc cạnh tranh tài nguyên mà nhiều người vẫn chưa nhận ra.

Trong bối cảnh đó, Garcia cho rằng việc nắm giữ một phần bạc vật chất không phải là lựa chọn tồi. Bạc vật chất không có rủi ro đối tác, không chịu yêu cầu ký quỹ, và có thể tăng giá âm thầm trong khi các thủ tục xuất khẩu tiếp tục bị trì hoãn.