Vàng của Nga tăng giá, thay thế tài sản bị đóng băng

Trong những năm gần đây, giá trị dự trữ vàng của Nga đã tăng mạnh và gần tương đương với giá trị các tài sản bị Liên minh châu Âu đóng băng sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine. Nói cách khác, phần giá trị mà Nga mất đi do tài sản bị phong tỏa đã được bù đắp phần lớn nhờ vàng tăng giá.

Theo tính toán của Bloomberg, kể từ tháng 2 năm 2022, tổng giá trị dự trữ vàng của Nga đã tăng lên khoảng 216 tỷ USD.

Trong khi đó, EU đã đóng băng khoảng 210 tỷ euro tài sản có chủ quyền của Nga đang được giữ trong khối, tương đương khoảng 244 tỷ USD.

Bloomberg nhận định rằng mức tăng mạnh của dự trữ vàng đã “khôi phục phần lớn năng lực tài chính đã thất thoát của Nga”. Điều này có nghĩa là dù Nga không thể tiếp cận các tài sản bị phong tỏa, họ vẫn có một nguồn lực tài chính khác để bù đắp.

Trong suốt thời gian chiến sự, Nga hầu như không thay đổi quy mô dự trữ vàng. Lượng vàng này hiện được xem như một quỹ dự phòng khẩn cấp. Bloomberg giải thích rõ rằng chứng khoán và tiền mặt của Nga bị phong tỏa tại châu Âu không thể bán, không thể cầm cố, trong khi vàng thì khác. Vàng có thể được chuyển đổi thành tiền mặt hoặc dùng trong giao dịch khi cần.

Nga bắt đầu mua vàng với quy mô lớn từ năm 2014. Trong sáu năm tiếp theo, Ngân hàng Nga đã nâng dự trữ lên khoảng 40 triệu ounce, tương đương 1.244 tấn.

Trong giai đoạn đó, giá vàng dao động trong khoảng từ 1,100 USD đến 1,500 USD mỗi ounce. Việc mua vào trong thời kỳ giá còn thấp giúp Nga tích lũy được lượng vàng lớn với chi phí tương đối thấp.

Khi chiến tranh bắt đầu, khoảng một nửa dự trữ của Nga được nắm giữ dưới dạng tài sản định danh bằng USD, euro và bảng Anh. Phần còn lại được giữ bằng nhân dân tệ và vàng, là những tài sản vẫn có thể sử dụng vì không bị phương Tây phong tỏa.

Trước khi xung đột nổ ra, Nga cũng đã điều chỉnh cơ cấu Quỹ Phúc lợi Quốc gia. Cụ thể, nước này chuyển 60% sang nhân dân tệ và 40% sang vàng. Một nghiên cứu của RAND Corporation cho rằng động thái này cho thấy Nga đã chuẩn bị trước cho khả năng bị phương Tây gia tăng trừng phạt kinh tế. Trong thời gian chiến tranh, các nguồn quỹ này đã được sử dụng để bù đắp và hỗ trợ ngân sách nhà nước.

Nhà phân tích kinh tế của Bloomberg, Alex Isakov, đánh giá rằng việc tích lũy một lượng vàng lớn là một biện pháp phòng ngừa trước các rủi ro địa chính trị, và thực tế cho thấy biện pháp này đã phát huy tác dụng.

Ông giải thích rằng chiến lược mua vàng của Ngân hàng Nga nhằm đạt ba mục tiêu cụ thể. Thứ nhất là giảm sự phụ thuộc vào các đồng tiền dự trữ do những quốc gia có thể áp đặt trừng phạt phát hành. Thứ hai là tăng thanh khoản trong nước bằng cách đổi vàng vật chất lấy ruble. Thứ ba là tạo ra nhu cầu ổn định cho các công ty khai thác vàng trong nước. Việc giá trị vàng tăng mạnh cho thấy vai trò của vàng trong việc đa dạng hóa và bảo vệ dự trữ quốc gia.

Hiện nay, Nga có vẻ không vội vàng bán số vàng đang nắm giữ. Theo Oleg Kuzmin, Trưởng bộ phận Nghiên cứu của Renaissance Capital, Ngân hàng Nga vẫn có đủ thanh khoản bằng nhân dân tệ để xử lý các cú sốc kinh tế nếu xảy ra. Do các lệnh trừng phạt hạn chế khả năng tái phân bổ tài sản, Nga chỉ có khả năng bán vàng trong trường hợp xảy ra một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng.

Nga còn có một lợi thế khác là sản lượng khai thác vàng trong nước rất lớn. Nước này đứng thứ hai thế giới về sản xuất vàng, với khoảng 300 tấn mỗi năm. Nhờ đó, chính phủ có thể sử dụng vàng khai thác mới để hỗ trợ nền kinh tế mà không cần phải bán bớt dự trữ hiện có.

Theo Kyiv Independent, Nga đã sử dụng vàng để đổi lấy các loại tiền tệ khác, bao gồm cả USD và EUR. Ngoài ra, vàng cũng được dùng trực tiếp trong một số giao dịch mua sắm.

Nguồn tin này cho biết gần như chắc chắn rằng Nga đã dùng vàng để thanh toán cho những hàng hóa mà họ không thể mua theo các kênh thông thường, hoặc cho các giao dịch mà họ không muốn công khai. Một cuộc điều tra nguồn mở của Sayari cho thấy các ngân hàng không bị trừng phạt đã thực hiện giao dịch đổi vàng lấy tiền mặt tại Thổ Nhĩ Kỳ. Nga cũng được cho là đã thanh toán một phần bằng vàng cho công ty Iran Sahara Thunder trong thương vụ cung cấp 6,000 máy bay không người lái Shahed cùng các thiết bị liên quan.

Dù phương Tây đã rất nỗ lực, việc ngăn chặn Nga sử dụng vàng vẫn gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân là vàng rất dễ trao đổi và luôn có nhu cầu trên thị trường toàn cầu.

Vàng về bản chất là một dạng tiền và được chấp nhận trên toàn thế giới. Ngay cả khi các bên không muốn nhận USD hoặc các loại tiền fiat khác, vàng vẫn là tài sản mà hầu hết các quốc gia và tổ chức đều sẵn sàng chấp nhận.

Bài viết này không nhằm biện minh cho các hành động quân sự của Nga. Mục đích là làm rõ vai trò của vàng trong hệ thống tài chính toàn cầu. Khi các đồng tiền fiat bị gián đoạn hoặc mất khả năng lưu thông, vàng vẫn là một phương án thay thế thực tế và hiệu quả.

Đây cũng là lý do vì sao ngày càng nhiều quốc gia đang tăng tốc tích lũy vàng trong những năm gần đây.