Wells Fargo: Sự can thiệp của Mỹ tại Venezuela và tác động lan tỏa tới kinh tế toàn cầu

Các diễn biến tại Venezuela đang thu hút sự quan tâm hàng đầu của giới đầu tư. Tuy mức độ bất ổn còn cao, Wells Fargo không điều chỉnh các dự báo về thị trường hay kinh tế liên quan đến việc phế truất Nicolás Maduro. Khía cạnh địa chính trị có thể là yếu tố đáng chú ý nhất trong sự can thiệp của Hoa Kỳ tại Venezuela, khi các rạn nứt hiện hữu có nguy cơ bị khoét sâu hơn và các quốc gia có thể điều chỉnh liên minh chiến lược nhằm thể hiện sự ủng hộ hoặc phản đối hành động của Hoa Kỳ. Xu hướng dịch chuyển sang các nền tảng chính trị bảo thủ tại Châu Mỹ Latinh nhiều khả năng sẽ được duy trì do Venezuela mang tính đặc thù cao; tuy nhiên, những hành động phế truất tương tự tại một số quốc gia khác có thể làm tăng rủi ro chính trị khu vực trong thời gian gần đây.

Việc Hoa Kỳ phế truất Nicolás Maduro chưa chắc đã trở thành chất xúc tác gây gián đoạn thị trường tài chính toàn cầu hay khu vực Châu Mỹ Latinh, cũng như giá dầu. Các sự kiện tại Venezuela trong cuối tuần qua đang là tâm điểm chú ý của các nhà đầu tư, đặc biệt là những bên có liên quan đến thị trường Châu Mỹ Latinh và dầu mỏ. Dù còn nhiều bất ổn, nhất là về cấu trúc chính trị hiện tại của Venezuela và lực lượng nào sẽ định hình chính phủ dài hạn của nước này (ví dụ bầu cử dân chủ, sự hiện diện kéo dài của Hoa Kỳ, chính quyền do Hoa Kỳ hậu thuẫn, v.v.), các nhà phân tích không nhận thấy tác động rõ rệt lên thị trường tài chính và giá dầu trong ngắn hạn.

Nợ công của Venezuela và nợ của PDVSA, cả hai đều đang trong tình trạng vỡ nợ, lại là những tài sản có hiệu suất tốt nhất kể từ khi chính quyền Trump nhậm chức vào tháng 1 năm 2025, với giá trị gần như tăng gấp đôi trong 12 tháng qua (Hình 1). Phần lớn tài sản thị trường mới nổi đều tăng giá trong năm ngoái, song theo đánh giá của Wells Fargo, mức tăng vượt trội của tài sản Venezuela phản ánh niềm tin ngày càng gia tăng vào kịch bản thay đổi chế độ. Niềm tin này dường như được củng cố khi hoạt động quân sự của Hoa Kỳ trong khu vực tăng tốc vào cuối năm ngoái. Đà tăng mạnh của các tài sản Venezuela cho thấy nhà đầu tư đã phần nào chuẩn bị cho kịch bản chuyển đổi chế độ, dù tiến trình này vẫn đang ở giai đoạn đầu và tương lai còn nhiều bất ổn.

Trong bối cảnh hiện tại, khả năng xuất hiện những gián đoạn tài chính lớn hoặc kéo dài là thấp, bởi thị trường có thể đã chuẩn bị cho khả năng chuyển giao chính trị tại Venezuela. Lập luận này áp dụng cho các tài sản vĩ mô tại thị trường mới nổi, khu vực Châu Mỹ Latinh cũng như giá dầu, và giới chuyên môn không điều chỉnh bất kỳ nhận định nào liên quan đến thị trường hay kinh tế toàn cầu do các diễn biến gần đây tại Venezuela.

Ý nghĩa địa chính trị là yếu tố quan trọng không kém, thậm chí có phần nổi trội hơn. Kỷ nguyên phân mảnh toàn cầu, sự cạnh tranh gia tăng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, cùng cách tiếp cận can thiệp mạnh mẽ hơn của chính quyền Trump trong ngoại giao quốc tế đã làm gia tăng độ phức tạp địa chính trị xung quanh diễn biến tại Hoa Kỳ và Venezuela. Trên phương diện địa chính trị, việc Hoa Kỳ dẫn đầu phế truất Maduro có thể làm trầm trọng thêm sự phân hóa của nền kinh tế toàn cầu, tạo ra các rạn nứt sâu sắc hơn và thậm chí thúc đẩy sự hình thành các liên minh mới trong khu vực Châu Mỹ Latinh. Quan điểm của các quốc gia trước các sự kiện địa chính trị hiện nay đang là động lực khiến nền kinh tế toàn cầu phân tách thành các khối địa chính trị và kinh tế rõ rệt hơn: một khối do Hoa Kỳ dẫn dắt và một khối do Trung Quốc dẫn đầu. Phản ứng ban đầu từ các lãnh đạo cấp cao cho thấy sự khác biệt đáng kể về mức độ ủng hộ hay phản đối việc thay đổi chế độ Maduro, đặc biệt trong khu vực Châu Mỹ Latinh.

Theo bản đồ phân mảnh của Wells Fargo, các quốc gia Châu Mỹ Latinh đang chia rẽ giữa việc duy trì liên minh chiến lược với Hoa Kỳ hoặc lựa chọn gắn kết với Trung Quốc (Hình 2). Theo quan điểm của các chuyên gia của cơ quan này, việc Hoa Kỳ dẫn đầu phế truất Maduro có thể làm sâu sắc thêm các rạn nứt này và củng cố các liên minh chiến lược hiện hữu, chẳng hạn Argentina đứng về phía Hoa Kỳ trong khi Nicaragua tiếp tục liên kết chặt chẽ với Trung Quốc. Đáng chú ý, một số quốc gia có thể điều chỉnh liên minh chiến lược, chuyển từ Hoa Kỳ sang Trung Quốc hoặc ngược lại. Các ứng viên tiềm năng nghiêng về Trung Quốc gồm Colombia và Brazil, hai quốc gia đã xuất hiện những căng thẳng mới với Hoa Kỳ trong 12 tháng qua, đồng thời Tổng thống Petro và Lula đều lên án mạnh mẽ hành động của Hoa Kỳ tại Venezuela. Trong khi đó, Chile hiện có xu hướng gắn kết với Trung Quốc, song Tổng thống đắc cử Kast lại thể hiện lập trường ủng hộ mạnh mẽ việc phế truất Maduro. Theo thời gian, việc Chile điều chỉnh lập trường, nghiêng về liên minh với Hoa Kỳ trong vấn đề Venezuela và các diễn biến địa chính trị khác dưới thời chính quyền Kast, có thể đưa Chile gia nhập khối do Hoa Kỳ dẫn dắt.

Cũng cần lưu ý rằng, bất kể các quốc gia liên minh theo hướng nào và các liên minh đó thay đổi ra sao, nền kinh tế toàn cầu vẫn sẽ chịu những hệ quả tiêu cực từ quá trình phân mảnh và hình thành các khối. Mức độ tác động bất lợi sẽ phụ thuộc vào thành phần các quốc gia tham gia, song nhìn chung, tăng trưởng GDP toàn cầu chậm lại là hệ quả tất yếu của sự phân hóa kinh tế toàn cầu.

Xu hướng giảm rủi ro chính trị tại Châu Mỹ Latinh có tiếp diễn hay không? Trong 12–18 tháng qua, các cuộc bầu cử tổng thống và quốc hội tại Châu Mỹ Latinh ghi nhận sự ủng hộ rộng rãi đối với các nền tảng chính trị nghiêng về bên phải. Xu hướng này xuất hiện ngay cả tại những thành trì truyền thống của phe cánh tả như Ecuador, Bolivia và Argentina, đồng thời lan sang Chile và Honduras, nơi các ứng viên bảo thủ giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử tổng thống gần đây. Wells Fargo đã nhiều lần đề cập trong các tài liệu trước đây về làn sóng bảo thủ lần thứ hai tại Châu Mỹ Latinh cũng như sự suy giảm rủi ro chính trị khu vực theo xu hướng bầu cử mới (Hình 3). Theo đánh giá của họ, dù tình trạng bất ổn liên quan đến Venezuela có thể kéo dài, xu hướng giảm rủi ro chính trị tại Châu Mỹ Latinh nhiều khả năng vẫn tiếp diễn.

Điều này không hàm ý rằng Venezuela sẽ chuyển sang nền tảng chính trị cánh hữu trong tương lai, mà phản ánh quan điểm rằng các diễn biến tại Venezuela mang tính đặc thù và riêng biệt. Tương tự như đánh giá của các nhà phân tích về tác động hạn chế của các sự kiện tại Venezuela đối với thị trường tài chính rộng lớn hơn, họ không cho rằng Venezuela sẽ làm gián đoạn xu hướng cải thiện của môi trường rủi ro chính trị tại Châu Mỹ Latinh nói chung. Điều này vẫn đúng ngay cả trong kịch bản Venezuela rơi vào tranh chấp quyền lực nội bộ, dẫn tới sự hiện diện kéo dài của Hoa Kỳ hoặc tình trạng vô chính phủ hoặc chính phủ không hoạt động.

Rủi ro lớn hơn đối với môi trường rủi ro chính trị khu vực sẽ xuất hiện nếu xảy ra các hành động phế truất tương tự tại những quốc gia không liên minh với Hoa Kỳ, chẳng hạn Cuba và Nicaragua, và hoặc nếu chính quyền Hoa Kỳ theo đuổi các hoạt động chống ma túy hoặc khai thác dầu mỏ mang động cơ lợi ích tại những quốc gia có vai trò hệ thống quan trọng như Colombia và Mexico. Wells Fargo không dự đoán các hành động như vậy, song lưu ý rằng Venezuela là trường hợp đặc biệt khi lập trường chính trị – địa chính trị của chính quyền Maduro đối lập với Hoa Kỳ, nước này gắn kết chặt chẽ với Trung Quốc trong nhiều thập kỷ, tồn tại các nghi vấn liên quan đến các tuyến đường ma túy bất hợp pháp vào Hoa Kỳ, đồng thời sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới. Dù một số quốc gia khác trong khu vực có thể chia sẻ vài điểm tương đồng với Venezuela, việc tìm ra một trường hợp hoàn toàn tương đương là rất khó. Do đó, mặc dù môi trường rủi ro chính trị chung sẽ tiếp tục được cải thiện, vẫn tồn tại những rủi ro tiềm ẩn gắn liền với trạng thái ổn định mới này.