Wells Fargo: Tòa án Tối cao Mỹ chuẩn bị đưa ra phán quyết then chốt về thuế quan IEEPA

Vấn đề pháp lý cốt lõi

Trọng tâm của hai vụ việc liên quan đang được Tòa án xem xét là liệu Tổng thống có thể sử dụng đạo luật “tình trạng khẩn cấp” ban hành năm 1977, Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), để áp đặt các mức thuế quan diện rộng hay không. Hai vụ việc có điểm tương đồng nhưng cũng tồn tại khác biệt nhất định. Wells Fargo không khẳng định có chuyên môn pháp lý, tuy nhiên một số bối cảnh cơ bản là cần thiết, đặc biệt trong trường hợp phán quyết bị chia rẽ. Ở vụ thứ nhất (Learning Resources, Inc. v. Trump), câu hỏi đặt ra là liệu IEEPA có thực sự trao quyền áp thuế quan hay không, và việc ủy quyền đó có phù hợp với Hiến pháp ngay từ đầu hay không. Vụ việc còn lại (Trump v. V.O.S. Selections) về cơ bản chấp nhận IEEPA, nhưng lập luận rằng việc “điều tiết” nhập khẩu không đồng nghĩa với việc “đánh thuế” nhập khẩu, và quyền đánh thuế chỉ thuộc về Quốc hội.

Quyết định có thể được công bố vào khoảng 10:00 sáng thứ Sáu (1/9). Các chuyên gia cho rằng xác suất Tòa án ra phán quyết bất lợi cho các mức thuế này là cao hơn, và dưới đây là một số điểm then chốt cần lưu ý trước thời điểm công bố tiềm năng.

Nhận định chính của họ là ngay cả khi Tòa án phán quyết có lợi cho các nhà nhập khẩu khởi kiện, sự không chắc chắn về thời điểm và cơ chế hoàn thuế, chưa kể khả năng các mức thuế mới được triển khai thông qua các kênh khác, cho thấy một phán quyết bác bỏ thuế quan khó có thể mang lại sự nhẹ nhõm lâu dài cho chính các nhà nhập khẩu đã đệ đơn kiện.

Tòa án Tối cao có khả năng được đưa ra phán quyết về IEEPA vào thứ Sáu
 

• Well Fargo kỳ vọng Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết về thuế quan theo IEEPA vào khoảng 10:00 sáng thứ Sáu, xét đến việc Tòa đã đẩy nhanh tiến độ xử lý vụ việc cho đến nay, nhưng điều này không hoàn toàn chắc chắn. Vì sao?
• Tòa án Tối cao đã công bố thứ Sáu (1/9) là ngày không có tranh tụng, đồng nghĩa Tòa án sẽ họp phiên tại phòng xử án lúc 10:00 sáng để công bố các ý kiến hoặc phán quyết. Tuy nhiên, Tòa án không công bố trước những phán quyết nào sẽ được đưa ra.
• Nếu Tòa án không ra quyết định về IEEPA vào thứ Sáu, mốc thời gian tiềm năng tiếp theo có thể rơi vào đầu tuần tới, từ 1/12 đến 1/14, vốn là các ngày tranh tụng và cũng có thể bắt đầu bằng việc công bố ý kiến.

Tòa án sẽ phán quyết theo hướng nào?
 

• Hiện chưa thể khẳng định, dù nhiều thẩm phán đã bày tỏ sự hoài nghi chung về việc IEEPA trao cho Tổng thống thẩm quyền quá rộng để áp đặt thuế quan, trong phần tranh luận mở đầu của vụ việc hồi tháng 11.
• Các thị trường dự đoán như Polymart và Kalshi hiện vẫn nghiêng mạnh về kịch bản Tòa án Tối cao bác bỏ thuế quan theo IEEPA, với xác suất khoảng 70% Tòa án sẽ ra phán quyết chống lại các mức thuế này.

Việc bác bỏ thuế quan có yêu cầu hoàn tiền hay không?
 

• Khả năng cao là có, nhưng không được đảm bảo. Khi công bố phán quyết, Tòa án sẽ làm rõ liệu quyết định có áp dụng hồi tố đối với các khoản đã nộp trước đây hay chỉ áp dụng cho giai đoạn từ thời điểm phán quyết trở đi. Cả hai kịch bản đều có thể xảy ra.
• Cũng hoàn toàn có khả năng Tòa án chuyển việc quyết định hoàn tiền cho các tòa cấp dưới xem xét. Ngay cả khi Tòa án quyết định vào thứ Sáu rằng phải hoàn tiền trên phạm vi toàn quốc, các nhà nhập khẩu hoặc doanh nghiệp riêng lẻ vẫn có thể phải nộp đơn kiện để nhận lại tiền, kéo dài thêm quá trình này.
• Tóm lại, việc hoàn tiền sẽ cần thời gian để được triển khai trong hệ thống, và thứ Sáu có thể chưa mang lại một mốc thời gian cụ thể.

Quy mô hoàn tiền sẽ lớn đến mức nào?
 

• Nếu được xử lý đầy đủ, khoảng 130 tỷ USD có thể sẽ dần được hoàn trả về khu vực tư nhân. Con số này tương đương hơn một nửa doanh thu thuế quan tạo ra trong năm qua, hoặc khoảng 3% tổng thu ngân sách liên bang trong năm dương lịch 2025, và sẽ dẫn đến mức thâm hụt năm 2026 lớn hơn tương ứng so với nhận định hiện tại của các chuyên gia.

Ông Trump có thể tái áp đặt thuế quan bằng cách nào?
 

• Tổng thống Trump có thể hành động nhanh chóng thông qua Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Tổng thống áp mức thuế 15% đối với tất cả các quốc gia trong vòng 150 ngày nhằm xử lý các vấn đề cán cân thanh toán. Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930 là một lựa chọn khác, cho phép Tổng thống áp thuế lên tới 50% đối với các quốc gia bị xác định là phân biệt đối xử với thương mại của Mỹ, dù cơ chế này có thể mất khoảng 30 ngày để có hiệu lực.
• Ngoài ra, ông Trump có thể sử dụng Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 hoặc Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cả hai đều yêu cầu các cuộc điều tra từ Bộ Thương mại và Đại diện Thương mại Mỹ, qua đó trì hoãn việc triển khai trong nhiều tháng. Vì sao chính quyền có thể chọn con đường này? Họ có thể muốn trì hoãn việc thực thi cho đến sau kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ nhằm giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt, và hoặc coi các điều khoản này có cơ sở pháp lý vững chắc hơn, khi chúng đã đứng sau các mức thuế theo từng sản phẩm hiện hành và một số thuế quan áp dụng riêng đối với Trung Quốc.