Westpac: Khủng hoảng Trung Đông và bài toán chính sách - Tư duy cũ, rủi ro mới

Xung đột ở Trung Đông không giống Venezuela, cũng không tương tự cuộc xâm lược Ukraine của Nga hay COVID. Các nhà hoạch định chính sách không nên sử dụng các kịch bản cũ làm khuôn mẫu cho cuộc xung đột hiện tại.

Xung đột tại Trung Đông và cuộc khủng hoảng nhiên liệu đi kèm có bản chất khác với các cú sốc trước đây, vì vậy không phù hợp với các phản ứng chính sách kiểu COVID như bắt buộc làm việc từ xa. Chính phủ và các nhà ra quyết định cần tránh cám dỗ “bổn cũ soạn lại”. Đồng thời, họ cũng không nên rơi vào cái bẫy đưa ra những giải pháp cho đúng quy trình nhưng không giải quyết đúng vấn đề.

Thay vào đó, trọng tâm cần đặt vào yếu tố cốt lõi đối với kinh tế toàn cầu: mức độ gián đoạn nguồn cung năng lượng do việc đóng cửa Eo biển Hormuz và/hoặc thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng dầu khí tại các quốc gia vùng Vịnh. Giả định ban đầu rằng Eo biển chỉ bị đóng cửa khoảng một tháng đang dần mất hiệu lực, và kịch bản cơ sở sẽ sớm được điều chỉnh. Tuy nhiên, đây vẫn là một đòn bẩy mang tính tạm thời đối với Iran. Ở một thời điểm nhất định, các quốc gia thứ ba sẽ phản ứng trước thiệt hại mà họ phải gánh chịu; hiện tại, một số tàu chở dầu đã được phép lưu thông trở lại.

Đây là một cú sốc đáng kể đối với nền kinh tế và tạo ra bài toán khó cho chính sách công. Trong vài tuần tới, phản ứng phù hợp của chính sách tiền tệ là “chờ đợi và quan sát”. Tình hình hiện tại chưa phải là một cuộc khủng hoảng tài chính hay đại dịch cần hành động khẩn cấp ngoài chu kỳ, và bối cảnh có thể thay đổi đáng kể trong một tháng tới. Các điều kiện trong nước vẫn sẽ là yếu tố chính chi phối quyết định của RBA tại các cuộc họp định kỳ.

“Bổn cũ soạn lại” là một sai lệch nhận thức phổ biến: cố gắng áp khuôn khủng hoảng hiện tại vào những gì đã xảy ra trong quá khứ. Điều này từng xuất hiện khi người ta so sánh COVID với GFC và dự báo sai về áp lực lên người vay bất chấp hỗ trợ tài khóa lớn, hoặc khi gán làn sóng AI vào khuôn mẫu mất việc hàng loạt như thời COVID, đặc biệt tại Mỹ.

Xung đột hiện tại tại Trung Đông đang cho thấy nhiều biểu hiện của sai lầm này. Cuộc tấn công của Mỹ/Israel không giống với can thiệp của Mỹ tại Venezuela, cũng không tạo ra hệ lụy tương tự cuộc chiến Ukraine. "Nút thắt cổ chai" địa lý tại Eo biển Hormuz đóng vai trò then chốt trong cả tác động năng lượng lẫn quân sự. Bối cảnh hiện tại cũng khác biệt đáng kể: thế giới không còn trong giai đoạn hậu đại dịch với chính sách vĩ mô cực kỳ nới lỏng và chuỗi cung ứng vốn đã bị gián đoạn.

Tại Úc, bối cảnh trong nước cũng có những khác biệt quan trọng, đặc biệt là việc áp trần giá bán buôn khí đốt ở bờ biển phía đông sau sự kiện năm 2022. Ngoài ra, hệ thống năng lượng đã thay đổi với việc mở rộng điện mặt trời và lưu trữ pin. Những yếu tố này khiến vấn đề hiện nay chủ yếu liên quan đến giá và khả năng tiếp cận nhiên liệu, thay vì điện như giai đoạn 2022–2023.

Bên cạnh đó, xung đột hiện tại không giống COVID, vì vậy phản ứng chính sách cũng không nên tương tự. Việc đề xuất làm việc từ xa là thiếu phù hợp. Thiếu hụt nhiên liệu không phải là dịch bệnh, và không có lý do để hạn chế người lao động đến nơi làm việc nếu họ sử dụng phương tiện công cộng, đi bộ hoặc đi xe đạp. Các biện pháp hợp lý hơn bao gồm tăng cường giao thông công cộng, khuyến khích đi chung xe và cắt giảm các chuyến công tác không cần thiết của khu vực công. Chỉ khi các biện pháp này không hiệu quả hoặc tình trạng thiếu nhiên liệu trở nên nghiêm trọng, làm việc từ xa mới nên được cân nhắc.

Tương tự, doanh nghiệp không đối mặt với cú sốc doanh thu do phong tỏa như trong COVID, vì vậy hỗ trợ thu nhập nếu cần cũng nên được thiết kế có mục tiêu rõ ràng hơn.

Điểm tương đồng đáng chú ý với đại dịch là hành vi tích trữ khi lo ngại gián đoạn nguồn cung. Trong trường hợp này, các biện pháp chính sách nên tập trung vào minh bạch nguồn cung, như công bố việc bổ sung nhiên liệu tại các trạm xăng, điều chỉnh tạm thời tiêu chuẩn nhiên liệu hoặc các thỏa thuận trao đổi năng lượng như dầu đổi khí với Singapore.

Một cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ/Israel và Iran có thể kéo dài mà chưa chắc gây tác động mạnh ngay lập tức đến thị trường năng lượng toàn cầu. Đối với phần còn lại của thế giới, vấn đề cốt lõi vẫn là việc đóng cửa Eo biển Hormuz và nguy cơ thiệt hại đối với hạ tầng năng lượng tại các quốc gia vùng Vịnh. Tuy nhiên, như đã đề cập, việc đóng cửa này chỉ mang tính tạm thời về mặt đòn bẩy, và phản ứng từ các quốc gia khác là khó tránh khỏi.

Vấn đề cấp bách nhất đối với kinh tế toàn cầu và Úc vẫn là khả năng tiếp cận nhiên liệu. Giá cao sẽ làm giảm nhu cầu, nhưng tình trạng thiếu hụt cục bộ sẽ gây gián đoạn lớn hơn.

Tác động đến chính sách vĩ mô phụ thuộc vào ảnh hưởng lên lạm phát và tăng trưởng. RBA đã tăng lãi suất trước khi xung đột nổ ra, trong khi nhu cầu thực tế tăng nhanh hơn dự báo. Khi nền kinh tế không còn dư thừa công suất như giai đoạn trước, ngay cả cú sốc nhỏ về cung hoặc cầu cũng nhanh chóng phản ánh vào giá, thay vì được hấp thụ. Điều này đồng nghĩa với khả năng điều chỉnh chính sách sẽ diễn ra thường xuyên hơn.

Như RBNZ đã nhấn mạnh, các nhà hoạch định chính sách thường nên nhìn xuyên qua tác động vòng đầu của cú sốc năng lượng đối với lạm phát. Tuy nhiên, các tác động vòng hai như chi phí vận chuyển và vật liệu tăng lan sang giá cả rộng hơn có thể buộc phải phản ứng. Kỳ vọng lạm phát cũng là yếu tố cần theo dõi. Nếu gián đoạn nguồn cung giảm trong thời gian tới, các tác động này có thể chỉ mang tính tạm thời. Dù kịch bản cơ sở sắp được cập nhật theo hướng tiêu cực hơn, rủi ro vẫn mang tính hai chiều. Do đó, cách tiếp cận hợp lý là chờ thêm dữ liệu trước cuộc họp tháng Năm. Việc tăng lãi suất vẫn có thể xảy ra do các yếu tố nội địa, nhưng đánh giá sớm các tác động vòng hai là không chắc chắn.

Đặc biệt, Westpac không kỳ vọng RBA sẽ đưa ra quyết định ngoài chu kỳ. Những quyết định như vậy rất hiếm, lần gần nhất là tháng 3 năm 2020 trước khi phong tỏa, và trước đó là năm 1997, đều là để cắt giảm lãi suất. Ngay cả trong GFC cũng không có động thái ngoài chu kỳ. Tình huống hiện tại không đòi hỏi hành động như vậy. Đến tháng Năm, hoặc căng thẳng sẽ giảm, hoặc xung đột leo thang và kéo theo rủi ro lớn hơn đối với nguồn cung năng lượng. Kịch bản giảm leo thang sẽ làm suy yếu áp lực lạm phát, trong khi leo thang sẽ gây cú sốc lớn hơn đối với tăng trưởng nhưng vẫn mang tính lạm phát. Trong bối cảnh hội đồng còn chia rẽ, khả năng hành động sớm là rất thấp. Đây không phải là COVID, và chính sách cũng không nên được điều hành như trong COVID.