Westpac: Phản ứng của Chủ tịch Powell trước áp lực chính trị và sự ủng hộ toàn cầu từ các ngân hàng trung ương

Cuối tuần trước, Fed đã nhận được trát đòi hầu tòa liên quan đến các cáo buộc hình sự tiềm tàng nhằm vào Chủ tịch Powell, dù đến nay chưa có cáo buộc chính thức nào được đưa ra. Đáp lại, ông Powell đã phát hành một video tuyên bố, trong đó gọi cuộc điều tra là một “cớ”. Cách diễn đạt này được xem là phù hợp nếu đặt trong bối cảnh các hành động trước đây của chính quyền. Cuộc điều tra được nhìn nhận như một động thái nhằm buộc Fed phải nới lỏng chính sách tiền tệ theo mong muốn của Tổng thống Trump, bao gồm cắt giảm mạnh lãi suất để kích thích kinh tế, ngay cả khi lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu.

Tương tự trường hợp của Thống đốc Cook trước đây, giới chuyên môn nhận định Powell sẽ tiếp tục đảm nhiệm vai trò của mình ít nhất cho đến khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch vào tháng 5. Mặc dù nhiệm kỳ của ông trong Hội đồng Thống đốc còn dài hơn, thông lệ cho thấy các Chủ tịch Fed tiền nhiệm thường không ở lại Hội đồng sau khi rời ghế Chủ tịch. Nếu Powell lựa chọn rời Hội đồng sau tháng 5, điều đó không nên được hiểu là chính quyền đã thành công trong việc gây áp lực buộc ông phải nhượng bộ.

Việc Powell phản kháng không phải điều bất ngờ đối với những người theo dõi chính sách tiền tệ. Các ngân hàng trung ương từ lâu đã coi “độc lập công cụ”, hay độc lập trong việc lựa chọn và sử dụng công cụ chính sách, là điều kiện cần để điều hành hiệu quả. Theo nguyên tắc này, chính phủ hoặc Quốc hội có thể đặt ra mục tiêu, nhưng cách thức đạt được mục tiêu phải do ngân hàng trung ương tự quyết định. Khái niệm phân biệt giữa “độc lập mục tiêu” và “độc lập công cụ” đã được nêu rõ từ đầu những năm 1990 trong nghiên cứu của Stanley Fischer và Guy Debelle.

Các ngân hàng trung ương cũng hiểu rõ hệ quả nếu thiếu độc lập vận hành. Không chỉ có bài học từ thập niên 1970, mà các trường hợp gần đây như Argentina và Türkiye cũng cho thấy việc chính trị can thiệp sâu vào chính sách tiền tệ có thể gây ra bất ổn nghiêm trọng. Ông Powell sẽ không để di sản của mình gắn liền với hình ảnh một Chủ tịch Fed nhượng bộ trước áp lực chính trị.

Phản ứng của Powell cho thấy Fed đánh giá hành động của chính quyền là vượt quá giới hạn thông thường. Việc các chính trị gia bày tỏ quan điểm về chính sách tiền tệ là điều bình thường. Tuy nhiên, việc sử dụng các công cụ pháp lý để gây sức ép trực tiếp lên ngân hàng trung ương lại là câu chuyện khác. Nguyên tắc độc lập vận hành không chỉ áp dụng cho ngân hàng trung ương mà còn cho các cơ quan thống kê quốc gia. Việc sa thải người đứng đầu Cục Thống kê Lao động trước đó cần được xem là một phần bối cảnh giúp lý giải phản ứng quyết liệt của Powell.

Trong một diễn biến hiếm thấy, tối muộn ngày 13/1 theo giờ Úc, một nhóm thống đốc ngân hàng trung ương cùng BIS đã công bố tuyên bố ngắn thể hiện sự đoàn kết với Chủ tịch Powell và nhấn mạnh tầm quan trọng của độc lập vận hành. Một tuyên bố riêng biệt với nội dung tương tự cũng được phát hành bởi nhiều nhà kinh tế học hàng đầu của Hoa Kỳ, trong đó có ba cựu Chủ tịch Fed. Nhiều khả năng các tuyên bố này được điều phối bởi BIS và ECB, nhất là khi Chủ tịch ECB Lagarde trước đó đã công khai ủng hộ Fed.

Thống đốc RBA Michele Bullock nằm trong danh sách ký tên, cùng lãnh đạo ECB, BoE và các ngân hàng trung ương của Thụy Điển, Đan Mạch, Thụy Sĩ, Na Uy, Canada, Hàn Quốc, Brazil, Nam Phi và New Zealand. Danh sách này có thể tiếp tục dài thêm, và trên thực tế RBNZ đã xuất hiện trong một phiên bản cập nhật. Việc một số quốc gia như Nhật Bản hay Mexico chưa có tên nhiều khả năng chỉ phản ánh yếu tố thời gian và thủ tục nội bộ, thay vì hàm ý lập trường khác biệt.

Sự đoàn kết này phản ánh thực tế rằng độc lập vận hành là nền tảng chung của hệ thống ngân hàng trung ương toàn cầu. Các cuộc gặp định kỳ giữa lãnh đạo ngân hàng trung ương, đặc biệt là những cuộc họp hai tháng một lần do BIS tổ chức, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự gắn kết này. Ngoài ra, các diễn đàn của IMF và khu vực cũng giúp các thống đốc thường xuyên trao đổi trực tiếp. Việc họ sẵn sàng ủng hộ lẫn nhau vì thế là điều dễ hiểu và có thể đã tạo thêm động lực để Powell giữ vững lập trường của mình.

Nhìn về phía trước, các sự kiện gần đây cho thấy khả năng gây áp lực lên ngân hàng trung ương của Tổng thống Trump là có giới hạn. Tuy nhiên, diễn biến này cũng làm môi trường trở nên kém hấp dẫn đối với người kế nhiệm Powell, trong bối cảnh vị trí Chủ tịch Fed tương lai vẫn chưa được công bố. Điều này đặt ra câu hỏi về việc ai sẽ sẵn sàng đảm nhận vai trò đó khi đối mặt với rủi ro bị cuốn vào các cuộc điều tra mang tính chính trị.

Trong những ngày và tuần tới, thế giới ngân hàng trung ương nhiều khả năng sẽ tiếp tục chứng kiến các diễn biến căng thẳng. Quyết định giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp FOMC cuối tháng 1, nếu đúng như nhận định, có thể dẫn tới thêm một vòng xung đột mới. Đồng thời, thị trường cũng sẽ theo dõi sát quan điểm của các ứng viên tiềm năng cho vị trí Chủ tịch Fed, đặc biệt là mức độ họ ủng hộ nguyên tắc độc lập vận hành, như trường hợp Kevin Hassett được cho là đã thể hiện.