Swissquote Bank: Khủng hoảng năng lượng ở Trung Đông có thể làm lạm phát toàn cầu tăng trở lại

Chuyện đang xảy ra trên thị trường năng lượng cho thấy mức độ biến động rất lớn trong thời gian ngắn. Giá dầu thô của Mỹ đã tăng lên khoảng 120 USD/thùng ngay khi thị trường mở cửa, sau đó nhanh chóng giảm xuống khoảng 107 USD/thùng. Giá dầu Brent cũng có diễn biến tương tự khi tăng lên đỉnh khoảng 113 USD/thùng trước khi giảm trở lại. Tuy vậy, cả hai loại dầu chuẩn này vẫn đang dao động và giữ giá phía trên mốc 100 USD/thùng trong buổi sáng hôm nay.

Nguyên nhân chính là hy vọng về một thỏa thuận hòa bình tại Trung Đông đang giảm đi sau khi Iran bổ nhiệm con trai của Ayatollah Khamenei làm người kế nhiệm vị trí Lãnh đạo Tối cao trong tương lai. Quyết định này không được Mỹ chấp nhận và làm căng thẳng chính trị giữa các bên gia tăng.

Việc bổ nhiệm này cho thấy Iran không có ý định thay đổi lập trường hoặc nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ. Điều đó làm tăng khả năng xung đột tại Trung Đông có thể kéo dài trong thời gian dài. Trung Đông là khu vực rất quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu vì khu vực này nắm giữ khoảng 50% trữ lượng dầu của thế giới và khoảng 40% trữ lượng khí tự nhiên toàn cầu.

Ngoài ra, khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới được vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Tuyến đường vận chuyển này hiện đang bị đóng lại, khiến nó trở thành một điểm nghẽn lớn đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Khi một tuyến vận chuyển quan trọng như vậy bị gián đoạn, nguồn cung năng lượng trên thị trường quốc tế sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức.

Ở chiều khác, giá khí tự nhiên tại Mỹ đã tăng khoảng 6%. Tại châu Âu, hợp đồng khí tự nhiên chuẩn TTF được dự báo sẽ mở đầu tuần giao dịch với áp lực tăng mạnh và tâm lý thị trường tiêu cực do lo ngại nguồn cung năng lượng có thể bị gián đoạn nếu tình hình căng thẳng tiếp tục kéo dài.

Trung Quốc cũng đã đưa ra một quyết định đáng chú ý khi yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn nhất của nước này ngừng xuất khẩu các sản phẩm dầu tinh chế trong tuần trước. Điều này có thể làm giảm nguồn cung nhiên liệu tinh chế trên thị trường quốc tế. Tại Mỹ, chính phủ có thể phải sử dụng Kho Dự trữ Dầu Chiến lược (SPR) để hỗ trợ ổn định nguồn cung trên thị trường.

Tuy nhiên, lượng dầu hiện có trong SPR chỉ còn khoảng 415 triệu thùng, tương đương chưa đến 60% công suất tối đa của kho dự trữ này. Con số này thấp hơn nhiều so với mức khoảng 640 triệu thùng cách đây vài năm. Điều đó có nghĩa là kho dự trữ này chỉ có thể giúp giảm bớt áp lực nguồn cung trong thời gian ngắn, nhưng không thể giải quyết lâu dài nếu cú sốc năng lượng kéo dài.

Câu hỏi tiếp theo là giá dầu có thể diễn biến như thế nào trong thời gian tới. Giá dầu có khả năng sẽ đạt đỉnh ở một thời điểm nào đó. Mức đỉnh này có thể đã xuất hiện hoặc cũng có thể vẫn chưa xảy ra nếu căng thẳng tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, trong ngắn hạn giá dầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục dao động ở mức cao trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng. Trong dài hạn, ngay cả khi chiến tranh kéo dài, giá năng lượng thường sẽ giảm dần khi thị trường điều chỉnh nguồn cung và các quốc gia tìm cách thích nghi với tình hình mới. Tuy nhiên trong giai đoạn hiện tại, giá năng lượng cao sẽ làm tăng áp lực lạm phát trên toàn cầu và gây ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.

Kinh tế Eurozone hiện đã có dấu hiệu chậm lại và không cần thêm một cú sốc năng lượng mới để khiến triển vọng tăng trưởng năm 2025 yếu hơn. Tình hình kinh tế tại Mỹ cũng không tốt hơn nhiều. Các số liệu tăng trưởng tổng thể của Mỹ có vẻ tích cực hơn nhờ các khoản đầu tư lớn vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, nhưng các con số này không phản ánh đầy đủ tình trạng của toàn bộ nền kinh tế.

Báo cáo việc làm của Mỹ được công bố vào thứ Sáu là một ví dụ cho thấy nền kinh tế Mỹ đang có dấu hiệu yếu đi. Thay vì tạo thêm việc làm như kỳ vọng, nền kinh tế Mỹ đã mất khoảng 92,000 việc làm phi nông nghiệp trong tháng Hai. Riêng lĩnh vực sản xuất đã mất khoảng 12,000 việc làm. Ngoài ra, số liệu việc làm của tháng trước cũng đã bị điều chỉnh giảm thêm 69,000. Tỷ lệ thất nghiệp bất ngờ tăng lên mức 4.4%, trong khi tăng trưởng tiền lương tăng lên mức 3.8%, cao hơn so với dự báo trước đó.

Doanh số bán lẻ vẫn cao hơn dự kiến, chủ yếu do nhóm người tiêu dùng có thu nhập cao tại Mỹ tiếp tục chi tiêu mạnh. Tuy nhiên, việc số lượng việc làm giảm trong khi tiền lương lại tăng nhanh không khiến nhà đầu tư yên tâm. Nguyên nhân là vì trong bối cảnh giá năng lượng tăng mạnh và căng thẳng tại Trung Đông leo thang, kỳ vọng lạm phát cũng đang tăng lên. Những yếu tố này có khả năng sẽ sớm xuất hiện trong giá tiêu dùng trong thời gian tới.

Vì vậy, báo cáo việc làm yếu không đủ để làm tăng kỳ vọng rằng Fed sẽ chuyển sang lập trường dovish. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm, loại lợi suất phản ánh rõ nhất kỳ vọng của thị trường về chính sách của Fed, đã tăng mạnh lên khoảng 3.63% vào thứ Sáu và hiện vẫn đang dao động gần mức này trong sáng nay. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm cũng đã tăng lên khoảng 4.20%.

Tại các khu vực khác trên thế giới, lợi suất trái phiếu cũng đang tăng lên. Nguyên nhân là giá năng lượng tăng mạnh làm gia tăng lo ngại rằng các ngân hàng trung ương có thể phải thắt chặt chính sách tiền tệ trở lại để kiểm soát lạm phát do cú sốc năng lượng mới gây ra. Các chỉ số chứng khoán tại châu Á đã bắt đầu tuần giao dịch với mức giảm đáng kể. Hợp đồng tương lai của thị trường Mỹ và châu Âu cũng đang cho thấy khả năng giảm khoảng 2% đến 3% khi các thị trường này mở cửa.

Đồng USD đang được nhà đầu tư mua vào nhiều hơn và hiện gần như là tài sản trú ẩn an toàn truyền thống duy nhất đang hưởng lợi rõ ràng từ dòng vốn phòng thủ trên thị trường toàn cầu.

Ngay cả vàng cũng giảm giá trong buổi sáng hôm nay và không thu hút được dòng tiền trú ẩn như thường thấy, mặc dù vàng thường được xem là công cụ phòng ngừa lạm phát. Nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định rõ. Theo một báo cáo của Bloomberg, xung đột tại Trung Đông có thể đang làm gián đoạn dòng chảy của vàng vật chất. Một số nguồn tin cho biết vàng hiện đang bị mắc kẹt tại Dubai và đang được bán với mức chiết khấu vì các chuyến bay bị đình chỉ khiến việc vận chuyển kim loại quý trở nên khó khăn hơn.

Tình trạng biến động mạnh trên thị trường tài chính toàn cầu hiện nay chủ yếu xuất phát từ vai trò quan trọng của năng lượng trong việc hình thành lạm phát. Giá năng lượng có thể chiếm khoảng một phần ba đến một nửa mức biến động của chỉ số CPI. Trong những giai đoạn thị trường căng thẳng, tác động của giá năng lượng đối với lạm phát có thể còn lớn hơn mức này.

Không chỉ năng lượng, giá lương thực cũng có thể chịu ảnh hưởng đáng kể nếu các tuyến thương mại tại Trung Đông bị gián đoạn.

Hơn một thế kỷ trước, hai nhà khoa học người Đức đã phát triển một quy trình công nghiệp có ảnh hưởng rất lớn đến nông nghiệp toàn cầu. Quy trình này được gọi là quy trình Haber-Bosch. Phương pháp này tạo ra phân bón bằng cách kết hợp nitơ trong không khí với hydro để tạo thành amoniac, thành phần cơ bản của nhiều loại phân bón. Tuy nhiên, quá trình sản xuất này cần sử dụng nhiều khí tự nhiên. Khu vực Vùng Vịnh hiện đóng vai trò quan trọng trong thương mại phân bón nitơ toàn cầu.

Phân bón nitơ là yếu tố rất quan trọng đối với nông nghiệp hiện đại và được ước tính hỗ trợ khoảng một nửa sản lượng lương thực toàn cầu. Khi các quốc gia tại khu vực Vùng Vịnh đang trong tình trạng xung đột và hoạt động vận chuyển qua Eo biển Hormuz gần như dừng lại, giá lương thực toàn cầu có khả năng sẽ tăng mạnh trong thời gian tới. Điều này sẽ làm tăng thêm áp lực lên giá tiêu dùng.

Vì vậy, khi Mỹ công bố báo cáo CPI mới vào thứ Tư, nhà đầu tư sẽ hiểu rằng dù con số lạm phát hiện tại là bao nhiêu thì dữ liệu của các tháng tiếp theo có khả năng sẽ cao hơn. Khi kỳ vọng lạm phát tăng lên, các thành viên dovish trong Fed sẽ gặp khó khăn hơn trong việc ủng hộ chính sách nới lỏng tiền tệ.

Fed vì thế sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện hai lần cắt giảm lãi suất mà thị trường từng kỳ vọng trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ. Ngay cả khi Fed quyết định cắt giảm lãi suất, điều đó cũng không có nghĩa là thị trường sẽ phản ứng theo hướng mà Fed mong muốn.

Nhà đầu tư có thể không chấp nhận một quyết định cắt giảm lãi suất nếu họ cho rằng quyết định đó không phù hợp với tình hình lạm phát. Khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ vẫn có thể tiếp tục tăng ngay cả khi lãi suất chính sách giảm. Điều này có nghĩa là chính sách tiền tệ có thể không truyền dẫn hiệu quả vào thị trường tài chính nếu thị trường cho rằng quyết định của ngân hàng trung ương là không phù hợp với tình hình kinh tế.

Một ví dụ rõ ràng là đợt cắt giảm lãi suất lớn của Fed vào tháng 9 năm 2024. Sau quyết định đó, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng trở lại khoảng 120 bps trong vòng ba tháng tiếp theo.

Vì vậy, Fed không thể đơn giản cắt giảm lãi suất để giải quyết tình hình hiện tại. Nếu cuộc xung đột tại Trung Đông kéo dài hơn vài tuần, khả năng Fed thực hiện cắt giảm lãi suất trong năm nay có thể sẽ rất thấp.