TD Bank: Ba kịch bản cho giá dầu trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng

Dù biến động ngắn hạn gia tăng, hành động giá vẫn tương đối kiểm soát so với một số cú sốc địa chính trị trước đây, phản ánh những thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường dầu hiện nay. Nhìn chung, thị trường đánh giá các diễn biến hiện tại ít gây gián đoạn hơn so với giai đoạn đầu xung đột Nga–Ukraine năm 2022, khi giá dầu từng vọt lên gần 140 USD/thùng do các lệnh trừng phạt diện rộng, thiếu hụt nguồn cung vật chất và việc châu Âu cắt giảm mạnh nhập khẩu năng lượng từ Nga. Trái lại, bối cảnh hiện tại có nhiều yếu tố hỗ trợ hơn: xuất khẩu dầu thô của Mỹ duy trì gần 4 triệu thùng/ngày (bpd), OPEC+ vẫn còn công suất dự phòng nhất định và các kho dự trữ chiến lược vẫn sẵn sàng sử dụng. Tuy nhiên, đây được xem là rủi ro nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng Trung Đông trong vài năm trở lại đây, tiệm cận kịch bản bất lợi nhất về phương diện gián đoạn nguồn cung so với các xung đột khu vực trước đó.

Tâm điểm chú ý của thị trường hiện nay là eo biển Hormuz, điểm nghẽn chiến lược nơi khoảng 20% sản lượng dầu toàn cầu đi qua. Khu vực này cũng giữ vai trò trọng yếu trong vận chuyển sản phẩm tinh chế, LNG, phân bón và nhiều đầu vào thiết yếu cho chuỗi cung ứng lương thực. Một số hãng vận tải đã chủ động điều chỉnh lộ trình tàu thuyền như biện pháp phòng ngừa. Dù các tuyến đường ống thay thế tại Ả Rập Saudi và UAE có thể chuyển hướng khoảng 5 triệu thùng/ngày, công suất này không đủ để bù đắp hoàn toàn nếu xảy ra gián đoạn kéo dài. Ngay cả một đợt phong tỏa ngắn hạn cũng có thể đẩy giá tăng mạnh theo từng ngày gián đoạn, trong khi chi phí bảo hiểm và vận chuyển cao có thể duy trì mặt bằng giá cao ngay cả sau khi dòng chảy vật chất được khôi phục.

Nhìn về phía trước, diễn biến giá dầu sẽ phụ thuộc lớn vào tiến trình xung đột, đồng nghĩa với mức độ bất định đáng kể trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, chúng tôi xây dựng ba kịch bản chính cho quỹ đạo giá:

• Kịch bản cơ sở (leo thang có kiểm soát): Kịch bản này giả định căng thẳng tiếp diễn trong vài tuần nhưng không gây gián đoạn trực tiếp và kéo dài đối với hạ tầng năng lượng hoặc các tuyến vận tải trọng yếu. Khi đó, WTI có thể dao động quanh vùng thấp của 70 USD/thùng trong những tuần tới, phản ánh phần bù rủi ro địa chính trị ở mức vừa phải và tác động hạn chế đến nguồn cung thực tế. Kế hoạch tăng sản lượng của OPEC+ vào tháng Tư cùng với nhu cầu toàn cầu tương đối yếu sẽ góp phần kiềm chế đà tăng, cho phép giá điều chỉnh giảm nhẹ khi căng thẳng hạ nhiệt.
• Kịch bản leo thang (gián đoạn nguồn cung đáng kể): Trong trường hợp rủi ro tại eo biển Hormuz gia tăng mạnh, hoạt động vận tải có thể bị gián đoạn, khiến tới 20 triệu thùng/ngày bị đình trệ trong thời gian dài. Khi đó, WTI có thể tăng lên vùng 80–100 USD/thùng và thậm chí vượt 100 USD nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Tác động lan tỏa sang thị trường sản phẩm tinh chế và khí đốt toàn cầu sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát. Kịch bản này có thể kéo dài vài tháng, tùy thuộc vào mức độ mở rộng của xung đột và bất ổn khu vực.
• Kịch bản giảm thiểu (giải quyết nhanh chóng): Nếu các hành động quân sự được kiểm soát và hạn chế được phản ứng trả đũa, tránh thiệt hại đáng kể đối với hạ tầng năng lượng, giá dầu có thể sớm tạo đỉnh quanh vùng hiện tại và điều chỉnh giảm phần lớn mức tăng gần đây. WTI khi đó có thể quay lại vùng 60 USD/thùng trong vài tuần. Tuy vậy, ngay cả trong kịch bản tích cực này, phần bù rủi ro vẫn có thể duy trì trên mức lịch sử do bất định xoay quanh lập trường dài hạn của Iran.

Tác động vĩ mô

Ở góc độ vĩ mô, giá dầu cao hơn tạo áp lực tăng lên lạm phát và là yếu tố cản trở tăng trưởng, nhưng mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thời gian duy trì. Theo định giá thị trường hiện tại, tác động đến tăng trưởng còn hạn chế và chỉ có thể làm tăng thêm 1–2 điểm vào các chỉ số lạm phát chính.

Tuy nhiên, nếu giá dầu tiếp tục leo thang như trong kịch bản leo thang, ảnh hưởng đến tăng trưởng sẽ rõ nét hơn. Theo ước tính thông thường, mỗi khi WTI tăng thêm 10 USD sẽ làm giảm khoảng 0.1 điểm phần trăm tăng trưởng GDP thực của Mỹ, tương đương mức kéo giảm tiềm năng 0.2–0.4 điểm phần trăm trong kịch bản giá tăng mạnh. Tác động lên lạm phát có thể đáng kể hơn, với khả năng làm tăng trung bình năm 2026 thêm tới 0.75 điểm phần trăm. Dù vậy, ảnh hưởng lan tỏa sang lạm phát lõi được đánh giá hạn chế do tính chất tạm thời của cú sốc giá năng lượng. Điều này hàm ý chính sách tiền tệ nhiều khả năng không thay đổi đáng kể khi các ngân hàng trung ương lựa chọn nhìn xuyên qua các biến động giá mang tính nhất thời.

Đối với Canada, giá dầu cao trong ngắn hạn, cùng với đồng USD mạnh lên trong bối cảnh tâm lý né tránh rủi ro toàn cầu gia tăng, sẽ hỗ trợ dòng tiền cho các nhà sản xuất năng lượng trong nước, qua đó phần nào bù đắp các lực cản tăng trưởng. Tuy nhiên, khi nhu cầu từ Mỹ suy yếu, sức mua của người tiêu dùng giảm và bất định toàn cầu gia tăng, tác động vĩ mô ròng của một kịch bản leo thang kéo dài nhiều khả năng vẫn là tiêu cực, bất chấp lợi ích từ lĩnh vực năng lượng.

Dù vậy, Canada vẫn là nhà sản xuất năng lượng ổn định và có vai trò chiến lược trên thị trường toàn cầu. Ngành dầu khí nước này được kỳ vọng cải thiện nhẹ trong năm nay, với chi tiêu vốn dự kiến phục hồi khoảng 1.5 tỷ USD sau khi giảm 1.6 tỷ USD trong năm 2025. Nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, rủi ro tăng đối với đầu tư sẽ gia tăng, dù các ràng buộc cấu trúc và mức độ bất định lớn có thể hạn chế quy mô phản ứng.